از آنها را يادآور شديم .
از اظهار نظر مؤلفين احوال رجال چنين برمىآيد كه او در سطح مطلوبى نبوده و متهم به غلو بوده است كه احمد بن عيسى اشعرى او را از شهر قم بيرون كرده بود و شنيدن روايت او و نقل حديث از وى را منع كرده بود و برخى نيز در دفاع از او اظهاراتى دارند كه خلاصهاش اينست كه احمد بن محمد و همراهان قمى او در مورد شرايط راوى و روايت سختگيرى بسيارى داشتهاند و برخى راويان را با كمترين شبههاى يا سخنى كه بويى از شبهه از آن رود متهم به غلو مىكردند و احمد بن محمد بن عيسى ، احمد بن خالد برقى را به همين دليل همچون ديگرانى كه از قم بيرون كردهاند از قم بيرون كرد حال آنكه او از نظر بيشتر محدثين و مؤلفين در احوال راويان ، قابل قبول بوده و بالاخره نيز پس از عذرخواهى از وى ، او را دوباره به قم فرا خواند و وقتى هم كه مرد در تشييع جنازهاش شركت داشت و آثار تأثر ، بر چهرهاش نمايان بود .
و چه بسا پافشارى و علاقه بسيار علماى قم در پاكسازى آنچه كه افراطيها و منحرفين به ائمه بسته بودند و نيز پيشگيرى از انتشار دروغپردازيهايى كه در ميان روايات آنها و در كتابهاى ياران امام صادق و امام باقر ( ع ) ، رسوخ يافته بود و نيز بيم از بازگشت انديشههاى « خطابى » و « بزيفى » از طريق كسانى كه در آن زمان پوشش شيعى براى خود داشتند همه اينها آنان را بر آن داشته بود تا در مورد راوى و روايت ، حد اكثر احتياط و هشيارى را بخرج دهند و شيخ صدوق ، از بزرگان ايشان در اين رابطه گفته است : نخستين مرتبهء غلو ، نفى اشتباه از سوى پيامبر ( ص ) است .
پس از پيگيرى اين جنبه به نظر مىرسد كه كارهاى احمد بن محمد بن عيسى و يارانش از بزرگان رجال و روايت مهمترين منبع جرح و تعديل نزد مؤلفين احوال راويان از آن زمان تا به امروز ، قرار گرفته است و هيچ كدام از آنها ، اصول ترسيم شده از سوى آن بزرگان را ، مورد تخطى قرار نداده است همچنانكه از تأليفات اينان به نظر مىرسد كه هيچ كس بررسى علمى و دقيقى از احوال و شخصيت راويان به عمل نياورده كه بتوان به آن اعتماد كرد .
يكى ديگر از كسانى كه معاصر امام حسن عسكرى ( ع ) بود و از محدثين شيعه و فقهاى آنها بشمار مىرود حسين بن سعيد اهوازى است و ابن النديم دربارهء او و برادرش حسن مىگويد : آن دو در علم و فقه سرآمد زمان خود بودند و در موضوعهاى مختلف از آثار ائمه كتابهاى بسيارى تأليف كرده و در نوشتن برخى تأليفات نسبت داده شده به او ،
سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي ) — صفحة 521
مساهمون: هاشم معروف الحسني
ص٥٢١