است و به عبارت ديگر اينكه پيامبران از ايمان قومشان به خود مأيوس گشتند و قومشان پنداشتند كه پيامبران در اينكه يارى خداوند يارشان مىشود به ايشان دروغ گفتهاند .
و از اين آيه از ايشان پرسيد :
وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ
( يوسف - 24 ) ( زليخا آهنگ يوسف كرد و او را بايست و يوسف هم آهنگ زليخا كرد ) اگر نه آن بودى كه برهان و حجت خداى خويش بر خويشتن بديد . امام رضا ( ع ) فرمود : او ( زليخا ) آهنگ يوسف كرد و اگر برهان و حجت خداى خويش بر آنها نبود . . . ولى او معصوم بود و معصوم به سوى گناه مىرود ولى آن را انجام نمىدهد .
امام در ادامه فرمود : پدرم از پدرش امام صادق ( ع ) حديثم گفته كه او فرمود : او ( زليخا ) قصد انجام كار كرد ولى يوسف قصد آن كرد كه نكند مأمون به ايشان گفت خداوند جزاى خيرت دهد اى ابو الحسن . حال از اين آيه برايم بگو :
وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنادى فِي الظُّلُماتِ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
.
امام رضا ( ع ) در پاسخ فرمود : يونس بن متى خشمآگين به سوى قوم خود رفت و گمان كرد يعنى يقين داشت كه ما بر او ناتوانيم يعنى كه نمىتوانيم روزى او را تنگ كنيم . امام افزود : از جمله اين آيه است كه مىفرمايد : و اما اذ ابتلاه فقدر عليه رزقه يعنى اينكه روزىاش تنگ شد و در تنگنا افتاد و در اين هنگام : فنادى فى الظلمات يعنى در تاريكى شب و تاريكى شكم ماهى و خداوند نيز دعايش را مستجاب ساخت .
و خداوند فرمود :
فَلَوْ لا أَنَّهُ كانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
( اگر او در شمار تسبيحگويان نبود تا روز رستاخيز در شكم آن ) باقى مىماند .
همچنانكه در برخى روايات آمده كه مأمون از آن حضرت دربارهء آياتى كه مىتوان از آنها چنين برداشت كرد كه خداوند متعال مركب از اجزايى است كه همچنانكه انسان از اعضاى خود به كار مىگيرد خداوند نيز چنين مىكند ، سؤال نمود مثل اين آيه كه خطاب به ابليس مىگويد :
ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ
. و آيهء
يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ
و
وَ لِتُصْنَعَ عَلى عَيْنِي
و از اين گونه آياتى كه شبههء تشبيه و تجسم را بدنبال دارد .
امام ( ع ) در پاسخ او متناسب با منزه بودن خداوند متعال از هر گونه مشابهتى با آفريدههاى خود و اينكه محدود است عوارضى بر او مترتب مىشود و به حسب زمان و مكان تغيير و تحول مىپذيرد ، جوابش را مىداد . البته چنين پاسخهاى بجا و مناسبى