ما فَرَضْتُمْ ) مخصص عموم اين آيه مورد بحث ما است اگر هر دو با هم نازل شده باشند . و اگر آيه « فَنِصْفُ ما فَرَضْتُمْ » متأخر و پس از آيهء مورد بحث ما نازل شده باشد پس اين آيه مورد بحث منسوخ خواهد بود و « حسن » نيز همين نظر را داده است . « حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ » قبلا نظير اين جمله را داشتيم و تفسير نموديم با اين تفاوت كه در اينجا ( متقين ) ( پرهيزكاران ) است و در آنجا « محسنين » ( نيكو - كاران ) بود . « كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ » اين چنين خدا ، آياتش را براى شما بيان مىكند يعنى همانطورى كه بيان كرد احكام و آدابى را كه بدان نيازمند بوديد همچنين اين احكام را براى شما بيان مىكند و بيان ، آوردن دليلهايى است كه حق را از باطل جدا مىكند . « لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » شايد خردمند گرديد يعنى شايد آيات الهى را تعقل كنيد . بعضى گفتهاند شايد عقول شما كامل گردد زيرا عقل فطرى بوسيلهء عقل اكتسابى كامل و قوى ميگردد . منظور به كار زدن عقل است با علم به آن و كسى كه عقل را به كار نميزند مانند آنست كه اصلا از آن بىبهره است و عقل ندارد . نظير اين بيان آيه كريمه است : « إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ » « 1 » ( خدا توبهء كسانى را مىپذيرد كه از روى نادانى عمل زشتى را مرتكب شده باشند ) در اين آيه افرادى كه مرتكب گناه شده و پيروى هوى و هوس نمودهاند « نادان » خوانده شدهاند .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٣ — صفحة 64
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٦٤
هامش
( 1 ) - آيه 17 از سوره نساء