2 . ابن شهر آشوب : احزاب هيجده هزار نفر بودند . « 1 »
3 . ابن الديبع گويد : شمار احزاب يازدههزار نفر بود . « 2 » وى در جاى ديگر آنان را ده هزار نفر خوانده است . شايد در رقم اوّل ، بنى قريظه را هم به حساب آورده ، اما در رقم دوم از آنان صرف نظر نموده است .
4 . سپاه احزاب با تمام گروهها و قبايل ، جمعا ده هزار نفر بودند : قريش كه چهار هزار نفر بودند و قبايل بنى سليم ، اسلم ، اشجع ، بنى مره ، كنانه ، فزاره ، و غطفان كه به درخواست قريش پاسخ مثبت دادند . « 3 »
5 . سپاه احزاب با بنى نضير و بنى قريظه حدود دوازده هزار نفر بودند . « 4 »
6 . گروهى ديگر از مورّخان به شيوهاى از اين مسأله سخن گفتهاند كه يكى از دو قول اوّل و دوم را تأييد مىكند . ابن الوردى و ديگران گفتهاند : قريش با پيروان حبشى خود ، و كنانه با ده هزار نفر رهسپار مدينه شدند . غطفان نيز همراه طوايفى از اهالى نجد ، عازم شد . وى در ادامه از پيوستن بنى قريظه به سپاه احزاب سخن مىگويد . « 5 »
هامش
( 1 ) . مناقب آل ابى طالب ، 1 / 197 ؛ بحار الانوار ، 20 / 272 .
( 2 ) . حدائق الانوار ، 1 / 52 ؛ الكشّاف ، 3 / 526 ؛ سعد السعود ، 138 .
( 3 ) . تاريخ الخميس ، 1 / 480 ؛ وفاء الوفاء ، 1 / 301 ؛ المغازى ، 2 / 444 - 445 ؛ تفسير قمى ، 2 / 177 ؛ عيون الاثر ، 2 / 57 ؛ زاد المعاد ، 2 / 117 ؛ بحار الانوار ، 20 / 217 ؛ نهاية الارب ، 18 / 168 ؛ البدء و التاريخ ، 4 / 217 ؛ سيره مغلطاى ، 56 ؛ الوفاء ، 693 ؛ تاريخ الاسلام ( ذهبى ) ، 1 / 233 - 236 ؛ دلائل النبوه ( بيهقى ) ، 3 / 428 ؛ العبر ، 2 / 2 / 29 ؛ فتح البارى ، 7 / 301 ؛ المواهب اللدنيه ، 1 / 110 ؛ سيره دحلان ، 2 / 2 ؛ بهجة المحافل ، 1 / 264 ؛ سيره حلبى ، 2 / 311 ؛ حدائق الانوار ، 2 / 587 ؛ سبل الهدى و الرشاد ، 4 / 514 ؛ منهاج السنه ، 4 / 170 .
( 4 ) . تاريخ الخميس ، 1 / 484 .
( 5 ) . تاريخ ابن الوردى ، 1 / 161 ؛ كشف الغمّه ، 1 / 197 ؛ الكامل فى التاريخ ، 2 / 180 ؛ المختصر فى اخبار البشر ، 1 / 135 ؛ الاكتفاء ، 2 / 162 ؛ سيره ابن هشام ، 3 / 230 - 231 ؛ تاريخ الامم و الملوك ،