حذيفة بن يمان نام هزار و پانصد مرد را براى حضرت نوشت . در روايت ديگرى است كه شمار مسلمانان از ششصد تا هفتصد نفر است . گفتهاند : اين در سال حديبيه بود . « 1 »
برخى عقيده دارند كه شمار نيروهاى مسلمان در احد پس از بازگشت منافقان ، هفتصد نفر بود . از جنگ احد تا خندق يك سال يا اندكى بيشتر فاصله بود . بعيد به نظر مىرسد كه شمار مسلمانان در اين مدّت كوتاه تا اين اندازه افزايش يافته باشد كه به سه هزار نفر برسند . « 2 »
آنچه در جنگ خندق روى داد ، بيانگر آن است كه جمعيت مدينه با زنان و كودكان به پنج هزار نفر نمىرسيد .
9 . شمار نيروهاى احزاب
سپاه احزاب به مدينه رسيد و شهر پيغمبر ( ص ) را از همه طرف در محاصره خود گرفت و محاصره بر مسلمانان بسى سخت شد . « 3 » مورّخان و سيرهنويسان در شمار مشركان اختلاف نظر دارند . مىتوان اقوال آنان را به شرح زير دستهبندى كرد ؛
1 . مسعودى گويد : قبيلههاى قريش ، غطفان ، سليم ، اسد ، اشجع ، بنى قريظه ، بنى نضير و ديگر يهوديان به سوى رسول خدا ( ص ) لشكركشى كردند . شمار همهء آنها به بيست و چهار هزار نفر مىرسيد . قريش و پيروان او چهار هزار نفر بودند . « 4 »
هامش
( 1 ) . بنگريد : صحيح بخارى ، 2 / 116 ؛ صحيح مسلم ، 1 / 91 ؛ مسند احمد ، 5 / 384 ؛ سنن ابن ماجه ، 2 / 1337 .
( 2 ) . الرسول العربى و فن الحرب ، 238 .
( 3 ) . بنگريد : حدائق الانوار ، 2 / 587 .
( 4 ) . التنبيه و الاشراف ، 216 .