از عبارت مقريزى به دست مىآيد كه سپاه احزاب علاوه بر هزار و پانصد شتر ، ششصد اسب همراه داشتند : سيصد اسب همراه قريش و سيصد اسب همراه غطفان . « 1 » حى بن اخطب به كعب بن اسد گفت : هزار اسب و سلاح بىشمار همراه سپاه احزاب است . « 2 » نويرى تصريح دارد كه غطفان و فزاره هزار شتر همراه خود داشتند . « 3 » روشن است كه نمىتوان شمار واقعى را در اين زمينه به دست آورد ، امّا بىترديد اين متون و اقوال ميزان اختلاف در سپاه احزاب و مسلمانان را از نظر عدّه و عدّه نشان مىدهد .
11 . غرور قريش
از امام على ( ع ) روايت است كه فرمود :
سپاه قريش آمد و ما را در خندق محاصره كرد ، در حالى كه خود را قوى و قدرتمند مىديد و ضعف در ميان ما رعد و برق مىزد . رسول خدا ( ص ) آنان را به خداى عزّ و جلّ دعوت مىكرد و به خويشاوندى و پيوند رحمى سوگند مىداد ، امّا قريش نپذيرفت و جز به سركشى او نمىافزود . « 4 »
اين غرور و سركشى از قريش چندان بعيد و شگفت نبود . چه مسائل را با معيارهاى مادى ارزيابى مىكرد و خود را قوى و قدرتمند مىديد و مسلمانان را كه براى نابودى و هلاكت آنان آمده بود ، در ضعف و ناتوانى ، امّا اين غرور و سركشى به زودى از هم پاشيد و ضعف و سستى ، و نوميدى كشنده جاى آن را گرفت .
هامش
( 1 ) . امتاع الاسماع ، 1 / 218 - 219 .
( 2 ) . المغازى ، 2 / 455 .
( 3 ) . نهاية الارب ، 17 / 167 .
( 4 ) . الخصال ، 2 / 68 ؛ بحار الانوار ، 20 / 244 .