آنان كه در پذيرش رأى خود ، اصرار ورزيدند ، پشيمان شدند كه چرا رأى خود را به حضرت تحميل كردهاند . در حالى كه او به خواست و ارادهء خدا از همگان آگاهتر است و امر الهى از آسمان بر او فرود مىآيد .
هنگامى كه رسول خدا ( ص ) با لباس جنگ بيرون آمد تا همراه يارانش راهى جنگ با قريش شود ، گفتند : يا رسول اللّه ، آن چنان كه ما را فرمان دادى ، بمان . حضرت فرمود : سزاوار نيست براى پيامبر كه چون لباس جنگ پوشيد ، بازگردد تا اين كه بجنگد . « 1 »
سپس آنان را موعظه فرمود و پرچمها بست و براى جنگ با قريش و متحدانش عازم شد . در يك روايت آمده كه مسلمانان وقتى به راه افتادند ، گفتند : بازمىگرديم . حضرت فرمود : براى هيچ پيامبرى سزاوار نباشد كه چون آهنگ قومى كرد ، بازگردد . لازم مىدانيم به چند مسأله مهم توجّه دهيم ؛
أ . پيامبر ( ص ) و رأى ديگران
پيش از اين دربارهء رايزنى رسول خدا ( ص ) با يارانش دربارهء جنگ سخن گفتيم . در عين حال لازم مىدانيم ، چند نكته را در مورد اين مسأله بيان كنيم ؛
ترديدى نداريم كه مشورت و رايزنى با ديگران يك امر پسنديده و مفيد است . در روايات و احاديث بر مشورت تأكيد فراوان شده است . چنان كه آمده رسول خدا ( ص ) بارها در مناسبتهاى مختلف با ياران خود رايزنى نمود تا اين كه به مناسبت جنگ احد آياتى فرود آمد :
هامش
( 1 ) . بنگريد : سيره ابن هشام ، 3 / 67 - 68 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 421 - 422 ؛ سيرهء حلبى ، 2 / 218 - 219 ؛ تاريخ الامم و الملوك ، 2 / 188 - 190 ؛ المواهب اللدنيه ، 1 / 92 - 93 ؛ دلائل النبوه ( بيهقى ) ، 3 / 208 - 226 ؛ سيره ابن اسحاق ، 324 ؛ الكامل فى التاريخ ، 2 / 150 ؛ سيره ابن كثير ، 3 / 25 - 26 ؛ البداية و النهايه ، 4 / 12 - 13 ؛ المغازى ، 1 / 208 - 211 ، 210 ؛ مجمع الزوائد ، 6 / 107 .