زنان و پسران پادشاهى و خويشان و اقوام و خواجهسرايان و خدمتكاران و شاگرد پيشگان او [ 46 ] و براى خرج سپاه و ديوانيان و متصديان و علما و حكما و ارباب وظايف و براى خرج عمارات [ آن ] « 1 » و عمارت پادشاهى و خويشان او و خرج ديوار و حصارهاى شهر و قلاع و براى خرج ضروريات ما يحتاج جنگ و حرب . و گاهى مىشود كه اين مبلغ كفايت به اين خرجها نمىشود بلكه ضرور مىشود كه حاصل ديگر از رعايا و مردم ملك بگيرند براى خرج ضروريات و ما يحتاج اليه .
و اكنون بيايم بر سر بيان ترتيب مدبّران 180 و حكّام و ملكرانى ايشان . بدانكه ارباب تدبير و حكومت دو قسماند ، قسم اول جماعتىاند كه در دربار پادشاهى نشسته ، تدبير و حكومت مىكنند و از آنجا گويا در جام جهاننما تمام مملكت را تدبير مىنمايند .
قسم دوم جماعتىاند كه تدبير صوبجات و شهرها مىكنند .
پنج يا شش جلد دفتر كلان دارند كه حقيقت اين دو قسم مدبّران حكّام در آن دفاتر ثبت شود . هر ماه دو مرتبه در شهر پكن آن را باسمه و چاپه مىكنند و مىفروشند و به ممالك چين به هر طرف مىبرند . و در اين دفاتر چيزى ديگر نوشته نمىشود به غير از نام و وطن و مراتب حكّام و ديوانيان و مدبّران كه در آن ولايت به تدبير و حكومت ملك چين مشغولاند . و سبب مكرر كردن باسمهء دفاتر آنست كه چون اين كثرت مدبّران و حكّام هر روز تغيير و تبديل مىيابند و بعضى مىميرند و بعضى معزول مىگردند و بعضى خدمات اولى و زبونتر مىيابند و بعضى را كه پدر يا مادر بميرد [ 47 ] و سه سال در خانه مىنشيند چنانچه رسم ايشان است .
و مجملى بيان خواهم كرد اول از احوال مدبّران و ديوانيان پايتخت پكن و بعد از آن احوال مدبّران و ديوانيان صوبجات را مىنويسم .
مدبّران دربار منقسماند بر شش طبقه و ديوانيان طبقهء اول را ليبو « 2 » گويند ، يعنى ديوانيان موالى و آنها اعظم ديوانياناند و ما فوق و كلانتر از همهاند . و به عهدهء ايشان است كه حكّام و عمال كلان را در ممالك محروسه تعيين نمايند .
هامش
( 1 ) . ص ناخوانا ، افزوده از ك .
( 2 ) . ص ، ك : ليپو ، تصحيح طبق آوانويسى چينىLibu( ؟ ؟ ؟ ) در ايتاليايى و انگليسىLipuآوانويس شده است .