و اولاد او از اين معنى بد ببرند [ 43 ] و برنجند كه ما را از حكومت و تدبير ملك محروم ساخته لهذا ايشان را به خطاب گوام « 1 » 165 ملقّب و مشرف ساخته سرفراز گردانيد يعنى پادشاهان خرد . و علوفه و مواجب 166 وافر بىاندازه براى ايشان مقرر گردانيد كه سالى به سال نقد از خزانه يافته باشند تا در تيول 167 و جاگير 168 ها با مردمان كنگاش 169 و بيعت نكنند و فكر و داعيهء پادشاهى در كاخ دماغ ايشان سرنكشد . و نيز مقرر كرد كه عاملان و بزرگان چين ايشان را به همان دستور گوام و پادشاهى احترام نمايند اما كسى تأبين 170 و زيردست نباشد . و اولاد گوامها را نيز القاب و خطابهاى نيك داده علوفه و مواجب بسيار براى ايشان مقرر ساخت . و نيز مقرر كرد كه اين القاب و اعزاز و مواجب آن پادشاهزادگان را تا چند بطن معين بدهند . و نيز مقرر كرد كه به دخترانى كه از نسل پادشاه باشند وظايف و مواجب نيك بدهند تا موافق رتبه و بزرگى خود شوهر توانند كرد .
و به مصاحبان و ياران خود كه او را مدد كردند در گرفتن پادشاهى علوفه و مداخل 171 بسيار قرار داد و به القاب و خطابهاى عالى ممتاز و از تكاليف بسيار ايشان را مسلّم و معاف ساخت . از جملهء معافىها يكى آنكه به فرزندان هر قبيله از آن سرداران و مددگاران فرمود كه در لوحى آهنين 172 جميع كارها و خدمتها و جنگهاى پدران خود را بكنند كه هرگاه ايشان را مهمى و قضيّه پيش آيد يا تقصيرى از ايشان سر زند آن لوح را از نظر [ 44 ] پادشاه بگذرانند تا پادشاه به مجرد ديدن لوح مذكور ايشان را معاف كند هرچند لايق كشتن و سياست باشند . و هر مرتبه كه آن لوح را از نظر پادشاه مىگذرانند نشانى و علامتى در آن لوح مىكنند تا معلوم شود كه چند مرتبه از ديدن لوح گناه ايشان بخشيده شده . اما اگر گناه نسبت [ به ] « 2 » پادشاه واقع شده باشد آن گناه را نمىبخشد بلكه اگر كسى را غدرى نسبت به پادشاه ظاهر شود ، او را و اولاد او را از مرتبه و منصب معزول و محروم مىگردانند و سياست مىكنند . 173 و براى يافتن مرتبه و منصب و حكومت ضرور نيست كه كسى به پادشاه يا به مقربان پادشاه ملتجى شود يا به وسيلهء وزرا و امرا تلاش نمايد . همانقدر كافى است كه صاحب فضيلت و حكمت و خرد باشد .
وزراى عظام و امراى ذوى الاحترام چين را خواه از ارباب قلم يا علما 174 باشند و خواه سپاهى و ارباب سيف 175 باشند ايشان را كنفو « 3 » نامند يعنى والى يا به نام ديگر از
هامش
( 1 ) . ص ، ك : كوام ، تصحيح به قياس آوانويس چينى ، ايتاليايى و انگليسى( Guan ).
( 2 ) . افزوده از ك .
( 3 ) . ص : كنفوسى . متن چينىGuanfu( ؟ ؟ ؟ ) و به لاتينQuonfuآوانويس شده است .