ديگر دارند . [ اما ] « 1 » در چين از حروف تهجّى مطلقا نشان نيست از اين سبب هركه طلب مىكند از طفوليت [ 26 ] تا پيرى در آموختن خطوط مذكوره عمر مىگذارد . ليكن يك فايده دارد كه در خطوط اندك مطالب بسيار درج مىكنند . و روش نوشتن ايشان آنست كه از طرف راست شروع كرده سراسر 112 مىنويسند چنانچه سطور در طول صفحه نوشته مىشود نه در عرض صفحه 113 .
از جملهء علوم ، معرفت به حكمت عملى و اقسام آن دارند . و علم طبيعى « 2 » را به غلطها آميخته كردهاند و چون علم منطق ندارند ، حكمت عملى ايشان هم بىترتيب و برهمزده است .
بزرگترين حكماى ايشان كنفوسيوس « 3 » 114 نام شخصى بود كه پانصد و پنجاه و يكسال قبل از ظهور عيسى - على نبيّنا و عليه الصلاة و السلام - متولد شده . زياده از هفتاد سال بدين طريق عمر گذرانيده كه تنها به صلاح و پاكى خود ، مردم را به صلاح و نيكى آورده . بلكه [ به ] « 4 » نصايح و پند همه را راه نيكى و اخلاق حميده نمود . لهذا اهل چين آنقدر اعتماد به او دارند كه گمان ايشان چنان است كه مثل او در نكويى و اخلاق پسنديده و سلوك در تمام عالم كسى نيامده . اگر ملاحظهء گفتار و كردار او نمايم خواهم ديد كه بر اكثرى از فلاسفه و حكماى يونان ترجيح دارد . مردم چين آنقدر اعتقاد به او دارند كه در هيچ سخن او شك نمىكنند . نه تنها علما بلكه پادشاهان چين نيز در هر وقت و دايم الاوقات او را تعظيم و تكريم مىكنند و شكرگزارى و حقشناسى راهنمونى و تعليمات او مىنمايند . و تا حال اولاد او و اخلاف او در پيش هركس معزز و مكرماند . و پادشاهان چين مقدم و [ رييس ] « 5 » [ 27 ] آن قبيله را به خطاب 115 هاى گرامى و وظايف و سيورغالات « 6 » 116 نامتناهى سربلند و ممتاز مىگردانند .
و نيز در علم نجوم و اكثر فنون رياضى مهارت دارند و ليكن اين علوم نيز نزد ايشان بىترتيب و پراكنده است . اشكال فلكى را به روش ديگر قسمت مىكنند و سواى
هامش
( 1 ) . ص ناخوانا ، افزوده از ك .
( 2 ) . ص : طبعى .
( 3 ) . ص ، ك : كيفوس ، تصحيح قياسى است .
( 4 ) . افزوده از ك .
( 5 ) . ص ناخوانا ، افزوده از ك .
( 6 ) . ك : سيورغات .