فصل چهارم در بيان صنايع جزئيهء 79
اهل چين
به اتّفاق جميع مردم و به تجربه معلوم مىشود كه مردم چين در صنايع جزئيه و هنر بسيار مهارت و وقوف دارند . و اين عجب نيست زيرا كه در آن ملك مصالح و مادهء هر هنر موجود است و مزد و منافع هنر نيز عقلهاى ايشان را قدرت و حدت مىبخشد . ما در اين فصل جميع هنر و صنايع ايشان را به تفصيل نخواهيم آورد بلكه تنها هنر و صناعتى را ذكر خواهم كرد كه با هنر و صنايع اهل فرنگ مغاير است .
در عمارت خود پروا ندارند كه بنياد و بنيان محكم داشته باشند و بسيار مدت بمانند .
[ 20 ] و چون از اهل فرنگ مىشنوند كه عمارت « 1 » فرنگ بنياد عميق و محكم دارند تا هزار سال و دو هزار سال مىباشند بسيار تعجب مىنمايند چون عمارت ايشان به صد سال نمىرسيد . دايم الاوقات بايد كه حصار شهر و ديوار خانهها را مرمت و تعمير نمايند .
باسمه 80 و چاپهء 81 كتابها در ملك چين قديمتر از ملك فرنگ است . و روش چاپه كردن ايشان غير طرز چاپهء فرنگ است . و آنچنان است كه در كاغذ مطلب را نوشته آن را بر تخته چسبانند بعد از اين حروف نوشته را بر روى تخته مىكنند به نحوى كه حروف برآمده باشند مثل منبّت ، پس كاغذها را دور كرده 82 به آن تخته ، كتابها چاپه مىشوند . چنان به جلدى 83 و زودى باسمه مىكنند كه در يك روز يكهزار و پانصد ورق يك نفر باسمه مىكند . و به طريق ديگر هم باسمه مىكنند كه بر سنگ مرمر حروف و خطوط را مىكنند و كاغذ را نم كرده بر بالاى آن مىگذارند و پارچهء نمدى
هامش
( 1 ) . ك : عمارات .