بىدانه است . 46 نارنج و ترنج و ليمون و هر ميوه كه از درخت خاردار حاصل مىشود در تنوع و لذت و گوناگونى ، زيادتى مىكند به ملكهاى ديگر ؛ و همينطور مىتوان گفت از خوبى و نفاست تركارى 47 [ و سبزى ] « 1 » هاى گوناگون كه مردم چين هميشه به آنها مداومت دارند ، چه در ميان عوام الناس ايشان بسيار مردم يافته مىشوند كه در همهء عمر خود سواى سبزى چيزى ديگر نخوردهاند به جهت سلوك و پرهيزگارى و ديندارى . 48
و انواع گلهاى مختلف نيز در اين ملك پيدا مىشود بلكه بسيار گلها هست كه فرنگيان و ساير مردم به آنها معرفت ندارند . ليكن مردم چين از رنگ گلها بيشتر محظوظاند تا از بوى آنها . قبل از آنكه با فرنگيان نشست و برخاست و معامله كنند از گلها عرق نمىكشيدند و بر آن واقف نبودند . در چهار صوبهء جنوبى چين درخت تنبول 49 و سپارى 50 بسيار حاصل مىشود و اقسام تيل 51 و روغن براى خوردن [ 12 ] و سوختن به هم مىرسد . و بهترين همهء اقسام تيلها ، تيل درخت سيساموس 52 است كه خوشبو است و در اكثر بلاد چين به وفور تمام يافته مىشود .
شرابهاى ايشان بسيار زبونتر از شرابهاى فرنگستان است و ليكن گمان مردم چين برعكس اين است . چون انگور آنجا كم است و شيرين هم نمىشود بنابرآن در باب شراب كشيدن از انگور غفلت مىدارند 53 و تغافل مىنمايند و شراب از برنج و از چيزهاى ديگر امثال آن مىكشند و مىسازند 54 . آن شراب ، ايشان را بغايت خوش مىآيد و محظوظ مىشوند .
اكثر اوقات گوشت خوك مىخورند . و گوشتهاى ديگر هم بسياراند مثل گوشت گاو و گوسفند و بز و ماكيان و مرغابى و غيره [ كه ] در هرجا و هر بلد بسياراند و بىشمار ، بلكه گوشت اسب و خر و استر و سگ نيز مىخورند و در بازارها مىفروشند . لاجرم در بعضى جايها به جهت شكوه آن يا به جهت تعظيم زراعت ، گوشت گاو و گاوميش نمىخورند . و گوشت وحوش و سباع خصوصا گوشت آهو و خرگوش و پرندگان و طيور مختلف فراوان و بىشماراند و به بهاى اندك و ارزان مىفروشند . اسبان و امثال آن چهارپايان ديگر ، در حسن و اندام و نمود مانند اسبان فرنگستان نيستند و ليكن در عدد و ارزانى [ بيشتر و ] « 2 » زيادهتراند . و لهذا در آن ملك سوارى آسان و ارزان است .
هامش
( 1 ) . افزوده از ك .
( 2 ) . ص ناخوانا ، افزوده از ك .