ابوالفرج اصفهانى : قس بن ساعده اولين كسى است كه بر بلندى خطبه خواند ، در خطبهاش « اما بعد » گفت و به هنگام سخنرانى بر شمشير يا عصايى تكيه زد . « 1 »
هاشمى : اولين پديده از زنجيرهى خط عربى ، خط مصر باستان است كه خط فنيقى از آن سرچشمه گرفته است و خط آرامى و انواع خط مسند از صفوى « 2 » و ثمودى گرفته تا لحيانى در شمال و حميرى در جنوب جزيرةالعرب ، ريشه در خط فنيقى دارند . « 3 »
گفتهاند : زهير بن ابىاسلم مدّاح هَرِم بن سنان ذبيانى مرى بود ، اولين رفتارى كه از او ديد و و او را خوشايند افتاد ، چندان كه به ستايش او پرداخت ، اين بود كه چون ميان قبيلههاى عبس و ذبيان نبردى سخت درگرفت ، او و حارث بن عوف با پذيرش بالغ بر سههزار شتر به عنوان ديهى كشتگان ، براى سازش ميان آن دو كوشيدند . اين گونه شد كه زهير قصيدهى نامدار خود را كه يكى از معلّقات سبع است در وصف او سرود و پس از آن نيز زهير و هرم به ستايش و دهش متقابل پرداختند ؛ آن سان كه هرم سوگند خورد كه هر گاه زهير او را بستايد ، وى را عطايى دهد و چون بر او درود گويد ، بردهاى يا بردهزادهاى يا اسبى به او ببخشد . زهير از اين رفتار شرمنده شد و هر گاه او را در ميان مردم مىديد ، چنين مىگفت : « صبح همگى بهخير ، جز هَرم ؛ و بهترين شما را استتثنا كردم » . « 4 »
روايت است : اولين چيزى كه خداوند عزوجل بيافريد تا خلقش نوشتن را بدانند ، حروف الفبا بود ؛ بنابراين ، اگر با عصا بر سر مردى ضربتى وارد آيد و گمان آن رود كه او از سخن گفتن عاجز شده است ، بايد حروف الفبا را بر او عرضه كنند و به تعداد حروفى كه در اداى آنها ناتوان شده است ، به او ديه بپردازند . « 5 »
مسعودى : پيرامون اخبار صاحب زنج و نبردها و ماجراى او كتابهاى بسيارى
هامش
( 1 ) . الاغانى 15 / 162
( 2 ) . منسوب به صفا در سوريه
( 3 ) . جواهر الادب 2 / 20
( 4 ) . جواهر الادب 46 ؛ نيز بنگريد به : الاغانى 10 / 454
( 5 ) . تهذيب الاحكام 10 / 263 ؛ عيون اخبار الرضا ( ع ) 1 / 129 .