خطيب بغدادى : اولين كسى كه عهدهدار قضاوت براى عباسيان شد ، حجاج بن ارطأه بود و او نخستين كسى بود كه زمان قضاوت در بصره رشوه ستاند . « 1 »
دميرى : ابويوسف اولين كسى بود كه به عنوان قاضىالقضات خوانده شد و اولين كسى بود كه لباس عالمان را به هيئتى كه امروزه در آن هستند ، تغيير داد . پيشتر ، كسى با جامهاش شناخته نمىشد . « 2 »
شيخ طوسى از امام صادق ( ع ) : اميرالمؤمنين همواره آغاز سخن را مىگرفت و به پايان آن كارى نداشت . « 3 »
گويم : يعنى در دعاوى و به هنگام داورى ميان مردم ، چنين بود .
مبرّد : گويند : اولين كسى كه در قضاوت ناداورى نمايانى كرد ، بلال بن ابىبرده فرزند ابوموسى بود كه فرماندارى و قضاوت در بصره را بر دوش داشت . رؤبه گفت :
و انت يابن القاضيين قاضى * معتزم على الطريق ماضى
« و تو اى قاضى كه از نسل دو قاضى برخاستهاى ، بر پيمودن راه اراده كردهاى و مىگذرى » . « 4 »
شيخ طوسى در مجلس 66 ، از اميرالمؤمنين ( ع ) : من اگر هم شاهد بودم ، اولين كسى نبودم كه شهادت مىدادم . « 5 » ( منظور حضرت ، شهادت در امر زنا است . )
شيخ كلينى : اميرالمؤمنين ( ع ) در بارهى مردى كه با كنيز مردى ازدواج كرد كه صاحبش گفته بود ، اولين فرزند او را آزاد مىكنم ، اما حاصل ازدواج فرزندانى دوقلو بود ، چنين داورى كرد كه بايد هر دو را آزاد كند ! « 6 »
هامش
( 1 ) . تاريخ بغداد 8 / 228
( 2 ) . حيوة الحيوان 1 / 137
( 3 ) . تهذيب الاحكام 6 / 310
( 4 ) . الكامل فى اللغة و الادب 2 / 40
( 5 ) . الامالى طوسى 660
( 6 ) . الكافى 6 / 185 .