گفتهاند : اولين كسى كه در صفين داورى كرد ، عروة بن اديّه تميمى بود ، يا يزيد بن عاصم محاربى و يا مردى از فرزندان سعد بن زيد بن مناة بن تميم . « 1 »
طبرى : از هيثم بن عدى نقل است : منصور منصب قضاوت و دادستانى را بر ابوحنيفه عرضه داشت و چون او نپذيرفت ، سوگند خورد كه تا كارى را نپذيرد دست از او برندارد و چون ابوحنيفه را از اين تهديد آگاه كردند و او كارگزارى را پذيرفت . يكى از داورىهاى وى آن است كه ساقهاى نى خواست و خشتهاى مرد خشتزن را برشمرد . ابوحنيفه نخستين كسى است كه با نى خشتها را شمرده است . « 2 »
مسعودى : گفتهاند : اولين كسى كه از جانب عمر در عراق قضاوت كرد ، سلمان بن ربيعه باهلى بود . « 3 »
يعقوبى : عربها داورانى داشتند كه در كارهاى خويش به آنان مراجعه مىكردند و پيرامون درگيرىها و مسائل ارث و آب و خون سراغ ايشان مىرفتند . اولين كسى كه از او داورى خواستند و حكم داد افعى بن افعى جرهمى بود كه در بارهى ميراث بنىنزار قضاوت كرد . پس از او به ترتيب ، سليمان بن نوفل ، معاوية بن عروه ، سخر بن يعمر بن نفاثة بن عدى بن الدئل ، شدّاخ ( همان يعمر بن عوف بن كعب بن عامر بن ليث بن بكر بن عبدمناة بن كنانه ) ، سويد بن ربيعة بن جذار بن مرة بن حارث بن سعد ، مخاشن بن معاوية بن شريف بن جروة بن اسيد بن عمرو بن تميم ( كه بر تختى چوبين مىنشست و به ذوالاعواد معروف بود ) ، اكثم بن صيفى ، عامر بن ظرب ، هرم بن قبطه ، غيلان بن سلمه ، سنان بن ابىحارثه مرى ، حارث بن عبّاد بن ضبيعه ، عامر بن ضيحان ، جعد بن صبره شيبانى ، وكيع بن سلمه ( همان كه در حزوره تختى آراسته داشت ) ، قس بن ساعده ، حنظلة بن نهد قضاعى ، عمرو بن حميمه دوسى . در قريش نيز داورانى بودند كه در آن ميان بايد از عبدالمطلب ، حرب بن اميه ، زبير بن عبدالمطلب ، عبدالله بن جدعان ، و
هامش
( 1 ) . مروج الذهب 3 / 138
( 2 ) . تاريخ الامم و الملوك 7 / 619
( 3 ) . التنبيه و الاشراف 251 .