بىحدوحساب به گردانندگان مجالس عيش ونوش يا به شعرا بيانگر نقشى است كه خوشگذرانى در ساختار اجتماعي مورد نظر ايفا مىكند ، حكايتهاى مربوط به بخشش بىحدّوحساب به پزشكان نيز نمايانگر قدر بسيارى است كه اسلام براي علم پزشكى قائل است . وحفظ صادقانهء اين حكايتها را در منابع ومتون بايد به مثابه تأييد مجدد اين ارزشگذارى حتى در أوضاع نامساعد به شمار آورد . گهگاه نيز دربارهء موفقيت مالي پزشكان عادى در شرايط عادى مطالبى به چشم مىخورد . در أوايل سده هفتم ق / سيزدهم م ، دانشمندى نام آور به نام عبد اللطيف بغدادي از مردى سخن مىگويد كه به بغداد آمده بود تا نزد وى به فراگيرى طب بپردازد . آن مرد به وى گفت كه شش سال طبابت در تفليس ، وى را توانايى آن بخشيده كه مال بسيارى بيندوزد « 15 » . متأسفانه جزئياتى در اين مورد ذكر نشده است . عبد اللطيف مىگويد كه خود نمىتوانسته صحت وسقم گفتار وى را بسنجد وبراي انجام اين كار ، ما بىترديد در وضعيتى به مراتب نامساعدتر قرار داريم .
بيشتر مواقع زندگينامهء پزشكان بسيار موفّق - طبعا تنها زندگينامه اين قشر مرفّه در دست است - ، آغاز كار ايشان را بسيار دشوار وتاريك ترسيم مىكند . يكى از پزشكان در زندگينامهء خود چنين توصيف شده كه زمان درازى پزشك عمومى تنگدستى بود تا سرانجام به شهرت وثروت رسيد . يكى ديگر داروسازى بود كه از راه تجويز داروهاى خود بر درآمد خويش مىافزود . تا آنكه با شاهكارى كه در زمينه شناخت ومعالجهء معجزه آساى مرضى انجام داد ، مورد توجّه پادشاه قرار گرفت وبه شهرت دست يافت . غير معقول نيست اگر فرض كنيم كه وضعيت اين پزشكان قبل از
هامش
( 15 )C . Cahen , « Abdallatif al - Baghdadi , portaitiste et historien de son temps » Bull . d'Etudes Orientales de l'Institut Franc ? ais de Damas , 1970 [ 1971 ] , 23 : 123 .نمونه ديگر ، پزشك مسيحي قرن دهم اسپانياست كه « املاك ومال ( بسيارى ) از راه ( طبابت ) اندوخت » ( ابن جلجل [ شماره 28 پسين ] ) وابن أبي اصيبعه نيز آن را ذكر كرده است ، همان كتاب ( ( شمارهء 6 پيشين ) ، جلد 2 ، ص 41 ) - باز هم جزئياتى ذكر نشده است .