فاسدات « 1 » از آنها تكوين يافتهاند وشمارهء آنها چهار است : خاك وآبوهوا وآتش « 2 » .
الأركان الأربعة 94 / 12 « 3 »
رجوع شود به : « الاسطقسّات الأربعة »
أزمان الأمراض 171 / 3
زمانهاى بيمارى به مدّتهائى كه بيمارى در آن تمام مىشود اطلاق مىگردد واين مدّتها برحسب غلظت ورقّت مادهء بيمارى در بلندى وكوتاهى متفاوت است .
الأسباب 106 / 13 « 4 »
بر دو قسماند : طبيعي وغير طبيعي .
هامش
( 1 ) - كائنات وفاسدات ( رجوع شود به : كون وفساد ) در اين بيت ناصرخسرو ( ديوان ص 324 ) ديده مىشود :بنگر اندر لوح محفوظ اى پسر * خطهاش از كاينات وفاسدات
جز درختان نيست اين خط را قلم * نيست اين خط را جز از دريا دوات( 2 ) - معنى آتش اينجا تابش آفتاب همى خواهيم واين گرمى كه اندر حيوانست ونبات كه ورا حرارت غريزي خوانند . هدايه ص 18
( 3 ) - اين چهار مايه را بتازى أركان گويند وعناصر گويند . ذخيرة ج 1 ص 16 . حكيمان پيشين گفتهاند كه تركيب اين عالم وطبقات آن از پنج چيز است دو تا ثفيل وگران كه خاك وآب است ودو تا خفيف وسبك كه آتش وباد است ويكى نه ثقيل ونه خفيف كه فلك وستارگان ميان آن است . جوامع أبى زيد حنين بن إسحاق العبادي لكتاب أرسطو طاليس في الآثار العلوية ص 29 .
( 4 ) - أسباب يا صحى بود يا مرضى ، وسبب صحى يا نگاه دارنده بود مر صحت را يادآرنده مر صحت را ، وأسباب مرضى يا نگاه دارنده بود مر بيمارى را ويا آرنده مر بيمارى را . هدايه ص 192