الأخلاط 101 / 13 « 1 »
أخلاط همان اركانى است كه در عالم صغير يعنى انسان وجود دارد همچنانكه اسطقسّات براي عالم كبير « 2 » وجود دارد ، به عبارتى ديگر بدن از أخلاط چهارگانه يعنى خون وبلغم وصفرا وسودا تكوين يافته چنانكه جهان از اسطقسّات چهارگانه يعنى خاك وآبوهوا وآتش پديدار گشته است .
الأخلاق ( علم . . . ) 89 / 13 علم اخلاق علم سياست انسان است مر نفس خود را
الأرقان 127 / 12
رجوع شود به : « اليرقان »
الأركان ( مايهها ) 100 / 6 « 3 »
أركان عبارتست از اسطقسّاتى كه در فلك قمر محصور است وساير كائنات
و
هامش
( 1 ) خلط رطوبتى است روان اندر تن مردم وجايگاه طبيعي مرآن را رگهاست واندامها كه ميان آن گشاده است چون معده وجگر وسپرز وزهره . اغراض ص 59
( 2 ) - « عالم كبير » و « عالم صغير » همانست كه ناصرخسرو ( ديوان ص 16 ) از آن تعبير به « جهان مهين » و « جهان كهين » كرده است .جهان مهين را به جان زيب وفرى * اگرچه بدين تن جهان كهينىجالينوس گفته است كه بقراط انسان را به دنيا تشبيه كرده وآن را دنياي صغير( microcosm - )ناميده زيرا تدبير انسان همانند تدبير دنيا يعنى عالم كبير( macrocosm ) -است . شرح جالينوس لكتاب الأسابيع ص 4
( 3 ) - أركان اجسامى است كه مادهء نخستين اندر همه كائنات از آنست وهريك جسمي است يكسان وهيچ جزوى از هيچ جزوى ديگر بصورت مخالف جزوى ديگر نيست واز آميختن آن أنواع كائنات گوناگون پديد آيد . اغراض ص 53 .