الأسباب الخارجة عن الطّبيعيّة 106 / 14 أسباب غير طبيعي سببهايى هستند كه تندرستى را از بين مىبرند وبيمارى را نگه مىدارند .
الأسباب الطّبيعيّة 106 / 13
أسباب طبيعي سببهايى هستند كه طبيعت آنها را براي حفظ سلامتى تندرستان آماده كرده است ، ويا سببهايى كه در بيماران ايجاد صحّت وتندرستى مىكنند .
الأسباب المشتركة للصّحّة والمرض 106 / 18 « 1 »
سببهاى مشترك ميان تندرستى وبيمارى سببهايى هستند كه اگر به اندازهء لازم باشند تندرستى مىآورند واگر به اندازه لازم نباشند بيمارى آور هستند مانند هوايى كه به بدن احاطه دارد ، وخوردن وآشاميدن ، وخواب وبيدارى ، واستفراغ واحتقاق « 2 » ، واحداث نفسيّه .
الأسباب الممرضة 107 / 4
بر سه نوع هستند : بادئه ، سابقه ، واصله .
الاستحالة 97 / 3 « 2 »
هامش
( 1 ) - . . . واين سببهاى چنين شش جنس است وطبيبان آن را الأسباب الستة گويند : يكى هوا است ، دوم طعام وشراب وداروها وسازهاى دستكاران ( - ابزار وآلات جراحان ) ، سوم خواب وبيدارى ، چهارم حركت وسكون ، پنجم استفراغ واحتقان يعنى بيرون آمدن چيزها از تن وناآمدن چون طبع كه أجابت كند يا نكند ، وعرق كه آيد يا نيايد ، وچيزى كه از سر راه بيني پالايد يا نپالايد ، ششم اعراض نفساني چون شاديها وغمها وخشم وخشنودى ومانند آن . ذخيرة 1 / 16 .
( 2 ) - أبو ريحان در مورد استحالهء آب به هوا از ابن سينا مىپرسد كه آيا اين بر سبل تجاوز وتداخل است ويا آنكه تغيير وديگرگونى صورت مىپذيرد . ابن سينا پاسخ مىدهد كه هيولاى آب ( - مادهء آب ) صورت آبى را از تن مىكند ( - خلع ) وصورت هوائى را بر تن مىكند ( - لبس ) . الأسئلة والأجوبة ص 35