پزشكى بايد منطق را با استيفا واتقان فراگيرد ، زيرا منطق « 1 » ابزارى است كه با آن پزشكى فراگرفته مىشود وحق وصواب بوسيلهء آن از باطل وناصواب جدا مىگردد ، وپس از آن بايد بخشي از علم اخلاق را فراگيرد تا نفس خود را از آلودگيهاى رذائل پاك وآن را آماده براي پذيرش فضايل سازد ، وآنگاه از هندسه « 2 » ونجوم بهمان اندازه كه پيش از اين بدان أشارت رفت چيزى بياموزد وحتى آن مقدار كمي را كه از هندسه بايد بياموزد بايد بر منطق هم مقدّم بدارد كه حكيمان بحق گفتهاند كه : « هندسه چشم خرد را باز مىكند كه يك چشم خرد بهتر از هزار چشم تن است » وبر سر در مدرسهء أفلاطون عبارت زير نوشته شده بود : « كسى كه هندسه نيك نمىداند به مجلس درس ما وارد نشود » .
خلاصه باب دهم
باب دهم در تعبيرات وتعريفهاى پزشكى است . ابن هندو مىگويد : واضعان لغت پيش از بحث در علوم وصناعات بر همه معاني ومفاهيم آگاهى نداشتند تا براي آنها نام ولفظي معيّن كنند ، ازاينروى مستنبطان علوم وصناعات الفاظى را اختراع كردند تا با معاني كه استنباط كردهاند مطابقت نمايد ، وهركه بخواهد كه بر هريك از اين صناعات آگاهى يابد نيازمند است آن ألفاظ اختراع شده واصطلاحات متعارف آن
هامش
( 1 ) - ابن ميمون پس از ذكر شكوكى كه بر كتاب البرهان جالينوس وارد مىكند مىگويد :
« شگفت آنكه جالينوس در همهء كتابهاى خود از منطق ستايش مىكند وعلت تقصير پزشكان معاصر خود را نا آشنائى به منطق وعلت مهارت خود را تأدب به منطق مىداند وهميشه مىخواهد نياز پزشك را به منطق آشكار سازد ولى در كتاب برهان خود حتى يك قسم را از اقسام قياسهاى ممكنه ومختلطه را كه فقط در پزشكى سودمند است ياد نكرده است » . رد موسى بن ميمون القرطبي على جالينوس في الفلسفة والعلم الإلهي ، مجلة كلية الآداب جلد 5 جزء 1 ص 81 . ( ترجمهء فارسي آن در كتاب فيلسوف رى محمد بن زكرياى رازي ص 367 ) .
( 2 ) - پزشك بايد هندسه بداند تا بدان اشكال جراحات را بشناسد زيرا زخم مدور بهبود يافتن آن دشوار است درحالىكه جراحت مثلث ومربع آسان است به علت آنكه زاويههائى دارد كه از آن گوشت تازه شروع به رستن مىكند . كامل الصناعة ج 1 ص 12