گفته كه در دانستن آنها براي پزشك سودى نيست ، أو گويا مىخواهد بگويد كه نبايد در آگاهى از اينها افراط كرد . در آغاز اين دفتر مسائل طبيعي آمده است .
10 - أبو بكر حامد بن سمجون در گذشتهء نزديك 400 را جامع الأدوية المفردة است وأو پزشكى دانشمند وداروشناسى سرامد بود ودر نگارش اين دفتر بسيار كوشيده وآن را خوب درآورده وسخنان پيشينيان را در آن گنجانده است كه از آنها است ابن ربّن طبري وابن سرابيون ورازي وأو آن را در روزگار منصور حاجب محمد بن أبي عامر وزير در گذشتهء 392 ساخته وپرداخته است .
( فهرست ظاهريه 435 و 500 - ابن أبي اصيبعه 2 : 50 - فهرست فيلمها 1 :
312 - سزگين 3 : 316 ) .
11 - أبو سهل عيسى مسيحي گرگانى در گذشتهء 401 در چهلسالگى كه از بهترين پزشكان إيراني مسيحي عربى نويس است . المائة يا صد باب أو درصد دفتر است واز گستردهترين دفترهاى پزشكى به شمار است ، از مسائل فلسفي طبيعي در آن نشانى نيست . فهرست بخشهاى آن را وى در پايان دفتر نخستين آن گذارده است كه در نسخهء نوشتهء 643 مجلس مىبينيم . به جز اين أو الطب الكلى هم دارد كه در دانشگاه هست .
( سزگين 3 : 326 - فهرست ظاهريه 520 ) .
12 - أبو القاسم خلف زهراوى قرطبى ( نزديك : 325 - 400 ) پردازندهء التصريف لمن عجز عن التاليف درسى گفتار كه بازپسين آن در دستكارى وجراحى است واين دفتر دانشنامهء پزشكى است وپنجاه سال دربارهء آن كار كرده است . نمونهاى از متن دفتر سىام وترجمهء عبرى ولاتينى آن را در
Lamedicine medievale a travers les manus - crits de la Bibliotheque Nationale
چاپ 1992 پاريس ( ش 48 تا 50 ) مىبينيم ، دربارهء آن گفتارى است در نشر دانش ( 3 : ص 70 ) ، در فهرست ظاهريه ( 148 ) وكتاب سزگين ( 3 : 332 ) با آن آشنا مىشويم . از دفتر سىام آن من در فهرست كتابخانه سناى پيشين ( 2 : 241 ، نسخهء