بنا بر اين در مورد هر يك از اين اجزاء و در بارهء هر يك از اعضاء و بعد در - بارهء مجموعهء بدن مجال انديشيدن وجود دارد ، و همهء اينها نظر به عجايب مادى بدن و شگفتيهاى معنوى و صفاتى كه با حواس قابل درك نيستند ، مهمترند ، پس هم اكنون به ظاهر و باطن ، به پيكره و ويژگيهاى آن دقت كن ، قدرت نمايى در آنها خواهى ديد كه مايهء شگفتى است . و تمام اينها ساختهء دست خداوند از قطرهء آب نجسى است ! پس ، از همين جا با قدرت آفريدگار آشنا مىشوى ! پس قدرت نمايى خدا در ملكوت آسمانها و زمين ، و ستارگان چگونه است ؟ ! و حكمت او در - بارهء اوضاع اشكال و اندازهها ، اعداد ، و ارتباط آنها با يك ديگر و جدايى و فاصله آنها نسبت به هم ، و اختلاف صورت آنها و تفاوت جاى طلوع و غروب هر كدام ، چه مىباشد ؟ ! هرگز تصور نكن كه ذرّهاى از ملكوت آسمانها و زمين از حكمت و حكمتها تهى باشد ، در صورتى كه از نظر آفرينش و ساختار از پيكر انسان ، محكمتر و استوارتر است و داراى شگفتيهاى بيشترى است ، بلكه تمام موجودات زمين ، هيچ قابل مقايسه با عجايب آسمانها نيست ! و از اين رو خداى متعال فرموده است : « آيا آفرينش شما سختتر است يا آسمانى كه بنا كرده است آن را ( 11 ) » .
دوباره برگرد به نطفه ، حالت اوّل آن را مورد دقّت قرار ده و بعد ، ببين حال چه شده است ؟ و فكر كن كه اگر تمام جنّ و انس جمع شوند و بخواهند براى اين نطفه ، گوش ، چشم ، عقل ، قدرت ، علم و روان بيافرينند ، و همچنين ، استخوانها ، پيها ، عصب يا پوست و مو ، در آن ايجاد كنند ، آيا مىتوانند ؟ بلكه اگر بخواهند حقيقت ذات و كيفيت آفرينش انسان را - پس از اينكه خداوند آفريده است - بشناسند ، براستى كه ناتوانند ( 12 ) . پس تعجب از تو كه اگر نقشى روى ديوار مشاهده كنى كه نقاش در تصوير آن مهارت به خرج داده ، به حدّى كه به شكل انسان شباهت نزديكى داشته باشد ، و بيننده بگويد كه گويا او انسان بزرگى بوده است ، چيره دستى نقاش ، مهارت و هوشيارى زياد او تو را به شگفتى واداشته ، و جايگاه والايى در قلب تو پيدا مىكند ، با اينكه مىدانى اين تصوير با رنگ آميزى قلم ،
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 472
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤٧٢