اعضايم و با قدرت و ارادهام انجام گرفته كه همهء اينها آفريده و مرحمتى خدايند ، اوست كه مرا آفريده و اعضا و جوارح ، قدرت و اراده را به من داده است ، پس چگونه من خودستايى كنم ، در صورتى كه اين ابزار به وجود آورندهء عمل من ، آفريده و مرحمتى خداست ، پس در تمام اينها منّت از آن خداست .
و هر گاه در خود احساس خودخواهى كرد ، آنچه باعث حماقت شده ، آن را كشف مىكند و با خود مىگويد : چه باعث بزرگ بينى تو شده است ؟ در صورتى كه بزرگ آن است كه نزد خدا بزرگ باشد ، و براى خود توضيح مىدهد كه اصل و مبدأ او از نطفهء پست و سرانجامش مردار گنديده است ، و وقتى كه دانست خودخواهى بيمارى كشندهاى است و ريشهاش نادانى است ، در بارهء راه معالجه و بهبودى آن با انجام كارهاى افراد فروتن ، مىانديشد و چارهجويى مىكند .
و هر گاه در خود شهوت خوراك ، و ميل به شهوات را احساس كرد ، بينديشد و به خود بگويد كه اينها از ويژگيهاى چهار پايان است ، اگر در شهوت خوردن و عمل جنسى كمالى بود ، اينها را از ويژگيهاى فرشتگان مقرّب قرار مىدادند و هر چه حرص بر اينها بيشتر و بر او غالبتر شود ، به چهار پايان شبيهتر و از ملائكهء مقرّب دور تر خواهد بود . آنگاه در بارهء راه نجات از قبيل ، توبه و ندامت بر گناهان و تصميم بر تكرار نكردن گناه ، و ايستادگى در برابر آزمون الهى و شكر بر نعمتهاى خدا و ترس و اميد از او ، پارسايى در دنيا ، اخلاص و صدق در طاعات ، دقّت كند و بينديشد ، پس بايد هر روز ، بنده در بارهء آنچه از اين صفات باعث قرب بخداست انديشه كند ، و هر گاه به چيزى از اينها نياز دارد بايد بداند كه اين حالات نتيجه علوم ، و علوم چيزى جز نتايج انديشهها نيست ، پس هر گاه خواست براى خود حال توبه و پشيمانى را فراهم كند بايد نخست گناهان خود را بررسى كند و در بارهء آنها بينديشد ، و همهء آنها را در خود ببيند و مهمّ بشمارد ، و بعد به وعدهء كيفر و شدّت مجازاتى كه در شرع آمده توجّه كند و در دل بپذيرد كه اينها باعث خشم خداست ، تا حالت پشيمانى در او ايجاد شود .
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 461
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤٦١