آفريدهشدهاى ، از قبيل نگاه عبرت آميز به عجايب خلقت ، و نگاه به اعمال نيك براى عمل بر طبق آنها ، و نگاه به كتاب خدا و سنّت پيامبر ( ص ) و مطالعهء كتابهاى حكمت و موعظه جهت پند گرفتن و استفاده كردن ، و همين كار را لازم است كه در بارهء يك يك اعضا بويژه زبان و شكم انجام دهى .
امّا زبان ، چون بالطبع آزاد است و هزينهاى براى حركتش لازم نيست ، و جنايتش فوق العاده است ، مثل غيبت ، دروغ ، سخن چينى ، خودستايى ، نكوهش ديگران ، طعنه زدن ، لعن و نفرين بر دشمنان و پر حرفى و نظاير اينها ، كه زبان عهده دار همهء اينهاست با اينكه زبان براى ذكر ، يادآورى ، تكرار علم ، و آموزش ، و راهنمايى بندگان خدا به راه حق ، و اصلاح بين برادران اسلامى و ساير كارهاى نيك آفريده شده است . پس بايد با خود عهد كند كه در تمام روز زبانش را - جز به ذكر خدا - نجنباند ، زيرا سخن مؤمن ، ذكر و خاموشيش ، انديشه ، و نگاهش پند است ، و هيچ سخنى بر زبان نمىراند مگر اينكه دو فرشتهء رقيب و عتيد ناظرند و او را از عاقبت سهل انگارى برحذر مىدارند و او را هم چون بردهء گريز پاى متمرّدى نصيحت مىكنند ، زيرا نفس به طبع خود ، نسبت به طاعات متمرّد و از بندگى خدا سركش است ، امّا پند و اندرز در آن اثر مىكند ، يادآورى كن كه ياد آورى مؤمنان را سودمند است ( 11 ) ، و خداى متعال فرموده است : « . . . و بدانيد كه خداوند آنچه در باطن شماست مىداند ، پس ، از او حذر كنيد ( 12 ) . . . » عبادة بن صامت از پيامبر ( ص ) نقل مىكند ، در پاسخ مردى كه از آن بزرگوار درخواست پند و موعظه كرده بود ، فرمود : هر گاه قصد كارى را داشتى ، در - بارهء عاقبت آن بينديش ، پس اگر كار خوبى بود ، اقدام كن ، و اگر خلاف بود ، از آن خوددارى كن ( 13 ) .
يكى از دانايان مىگويد : اگر مىخواهى عقلت بر هواى نفس غالب شود ، به دستور شهوت عمل نكن ! لقمان مىگويد : مؤمن سرانجام كار را مىبيند ، بنا بر اين از پشيمانى در امان است .
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 432
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤٣٢