و حقيقت ايمان ، عمل است ، و عمل به ايمان فرمانبردارى از اوامر خدا و خوددارى از موارد نهى خداست . در قرآن مجيد ، آيات زياد و بىشمارى در اين باره رسيده است ، مانند اين جمله : « پاداش اعمالى كه انجام مىدادند ( 10 ) » . و سخن پيامبر ( ص ) : « هوشيار كسى است كه براى پس از مرگ عمل كند . و نادان كسى است كه از هواى نفسش پيروى كرده ، و از خدا آرزو دارد ( 11 ) . » اين آرزوى از خداست كه شيطان نام آن را عوض كرده و اميدوارى گذاشته تا نادانان را بدان وسيله فريب دهد ، در صورتى كه خداوند ، اميدوارى را خود معرفى كرده و شرح مىدهد : « آنان كه ايمان آوردند و آنانى كه هجرت كردند و در راه خدا جهاد كردند ، آنان به رحمت خدا اميدوارند ( 12 ) . » يعنى : اميدوارى لايق آنهاست ، و اين بدان جهت است كه اجر و مزد آخرت را پاداش اعمال انسان دانسته است : « جزاء بما كانوا يعملون ( 13 ) . » و فرموده است : « . . . البتّه پاداشهاى خود را روز قيامت به طور كامل دريافت مىداريد ( 14 ) . » دروغ مىگويد آن كسى كه اجير شده است ، ظروفى را مرمّت كند ، و اجرتى را براى اين كار تعيين كردهاند ، و طرف قرار داد شخص كريمى است كه به وعدهء خود وفا مىكند ، و هر وعدهاى را كه داده تخلّف نمىورزد ، بلكه بيشتر هم مىدهد ، حال آن اجير شده تمام ظرفها را شكسته و نابود كرده ، بعد ، منتظر مزد و اجرت نشسته و كارفرما را بخشنده و كريم پندارد ! خردمندان انتظار چنين كسى را افترا و نادرست شمردهاند . آيا چنين شخصى يك آرزومند فريب خورده است يا يك اميدوار واقعى ؟ ! اين دليل ناآگاهى از تفاوت بين اميدوارى و بين آرزوى فريبنده است .
به حسن ( 15 ) گفتند : گروهى مىگويند : ما به خدا اميدواريم ، و عمل را تباه مىكنند ! گفت : هيهات ! هيهات ! آن آرمانهايى است كه خود آنها مىپسندند ! آن كه اميدى دارد ، در پى اميد مىرود . و هر كه از چيزى بيم دارد ، از آن فرار مىكند ، اعتماد به آرمانها سرمايهء احمقان ، و كار مغروران به خداست ، و به زودى خواهند فهميد ، آن وقتى كه عذاب گمراهان را مشاهده كنند . و از جريان اينان پس از
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 398
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٣٩٨