از هم پاشيده شود و در داخل بدن كرمها به صورت فضولات در آمده مردارى شود كه هر جاندارى از آن كنارهگيرى كرده و هر انسانى آن را پليد شمرد و به خاطر بدبوئيش از آن فرار كند ، و بهترين حالاتش آن است كه به وضع سابق برگردد و خاك شود و پس از اينكه موجودى بوده است ، دوباره مفقود گردد ، و طورى شود - همان طورى كه در آغاز كار زمانى دراز بوده است - كه گويى ديروز چيزى به حساب نمىآمد ، و كاش همانطور بماند ، و چه قدر خوب بود كه به صورت خاك رها مىشد ، بلكه او را - پس از مدّتى گرفتارى - زنده مىكنند ، تا به گرفتارى سختترى دچار شود ، پس از بهم پيوستن اعضا و اجزاى پراكندهاش ، از قبر بيرون ، و رو به هول و هراسهاى قيامت مىرود ، مىبيند قيامت برپاست ، و آسمان درهم ريخته و شكافته و زمين دگرگون شده ، و آتش جهنم شعلهور ، گنهكار به بهشت مىنگرد و حسرت مىخورد ، و نامههاى اعمال را گشوده مىبيند ، و به او مىگويند :
نامهء عملت را بخوان ! مىگويد : چه بخوانم ؟ گفته مىشود ، اين همان نامهاى است كه دو فرشتهاى كه مراقب تو بودند و در زندگيت بر تو گمارده شده بودند نوشتهاند - تو دلخوش به زندگى و در غرور نعمتهاى آن و مفتخر به وسايل آن بسر مىبردى - آنچه حرف مىزدى يا انجام مىدادى ، كم و بيش ، ناچيز و ناچيزتر ، خوردن ، آشاميدن ، برخاستن و نشستن ، همه را مىنوشتند ، تو فراموش كردهاى اما خداوند آنها را ضبط كرده است ، اكنون پاى حساب بيا ! و آمادهء پاسخگويى باش ! و يا به سمت خانه عذاب رانده مىشوى ، از ترس اين سخن - پيش از اينكه نامهء عملش گشوده شود و بدبختيهاى آنجا را ببيند - رشتهء قلبش بريده مىشود ! اما وقتى كه نامهء عملش را مىبيند ، مىگويد : « واى بر ما ، چيست اين نامه را كه هيچ گناه كوچك و بزرگى را فرو نگذاشته است مگر اينكه بر شمرده است ( 14 ) . » و اين است سرانجام كار انسان ! و همين است فرمودهء خدا : « پس چون خواهد او را زنده گرداند ( 15 ) . » پس كسى را كه حالش اين است چه كار به تكبّر ، بلكه او را چه يك لحظه خوشحالى تا چه رسد به خودپرستى و خود بزرگ بينى ! اگر بندهء
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 384
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٣٨٤