شنوا ساخت ، و بعد از آن كه فاقد بينائى بود ، بينا كرد ، و بعد از ناتوانى ، توانمند و پس از نادانى ، دانا قرار داد ، و اعضاى بدن را با تمام شگفتيها و نشانههاى قدرت ، با اينكه از اوّل نداشت ، برايش آفريد ، و پس از نيازمندى او را بىنياز و بعد از گرسنگى ، سيرش كرد ، و با اينكه برهنه بود ، پوشاند و پس از گمراهى ، هدايتش كرد ، حال ببين چگونه او را انديشمند ساخته و چگونه به راه راست هدايتش كرده است و از آن طرف طغيان انسان را ببين كه چگونه ناسپاس است ، و به نادانيش نگاه كن كه چگونه آشكار كرده و خداوند فرموده است ، « آيا نفهميد انسان كه ما او را از نطفهاى آفريديم پس ناگهان او دشمن آشكارا شد ( 6 ) . » ، « از نشانههاى قدرت اوست كه آفريد شما را از خاك ، پس شما انسانيد كه پراكنده مىشويد ( 7 ) . » پس به نعمت خدا بر اين انسان نگاه كن كه چگونه او را از آن پستى و ناچيزى و زبونى و پليدى به اين مقام ، و بزرگوارى رسانده است ، و پس نيستى ، هست ، و بعد از مرگ ، حيات يافته است . و به ذات خود هيچ بوده است . و چه چيز از هيچ پستتر است - سپس به لطف خدا چيزى شده است . او را از خاك پست و نطفهء گنديده آفريد ، تا پستى ذات او را بشناساند و او بدان وسيله خود را بشناسد ، و خداوند نعمت را بر آدمى كامل ساخت تا به وسيله شناخت خود ، پروردگارش را بشناسد ( 8 ) ، و بدان وسيله از عظمت و جلال او آگاه شود ، و بداند كه كبريايى جز او را زيبنده نيست ، و از اين رو آدمى را آراسته و استوار ساخت ، مىفرمايد : « آيا براى او دو چشم ، زبان و دو لب قرار نداديم ؟ و به خير و شر آگاهش ساختيم ( 9 ) . » اوّل او را توجّه به پستيش داده و فرموده است : « آيا انسان نطفهاى از منى كه ريخته مىشود ، نبود ؟ و بعد خون بستهاى ( 10 ) ؟ » و بعد ، منّت خود را يادآور شده و فرموده است : « پس آفريد و استوار ساخت و بعد از آن ، دو زوج نر و ماده قرار داد ( 11 ) » تا وجود انسان نسل به نسل باقى بماند ، زيرا وجود آدمى از آغاز با اجتماع پيدا نشده است .
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 382
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٣٨٢