3 - عبادت را با اخلاص شروع كند بعد ريا و انگيزههاى رياكارى پيدا شود ، در اين صورت سزاوار است كه بكوشد تا ريا را دفع كند امّا عمل را ترك نكند ، و به خود تلقين كند كه به حالت اخلاص برگردد ، تا عملش پايان پذيرد ، زيرا شيطان اوّل انسان را وادار به ترك عمل مىكند ، اگر اجابت نكرد ، و مشغول عبادت شد ، به ريا مىخواند ، و اگر ريا را هم نپذيرفت مىگويد : اين عملت خالص نيست و تو رياكارى و رنجت بيهوده است ، كارى كه اخلاص ندارد چه فايده دارد ، تا وادار به ترك عمل كند ، وقتى كه عمل ترك شد ، او به هدفش رسيده است ! مثل كسى كه عمل را از ترس اين كه مبادا ريا شود ، ترك مىگويد ، مثل آن كسى است كه اربابش مقدارى گندم به او بدهد كه در ميان آنها كمى خاك باشد ، بعد به او بگويد : اين گندمها را از خاكها جدا كن و كاملا خالص كن ، امّا او اصل عمل را ترك كند و بگويد : من ترسيدم كه اگر اين كار را بكنم به طور كامل نتوانم پاكيزه كنم و كار را از اصل ترك كند . و از اين قبيل است آن كه عمل را ترك گويد از ترس اين كه مبادا مردم بگويند ؛ او رياكار است و دچار معصيت شوند و اين يكى از دامهاى شيطان است ، زيرا وى اوّلا به مسلمانها بدگمانى كرده است ، او چنين حقى كه به مردم گمان بد ببرد نداشته است .
وانگهى اگر چنين چيزى بود ، حرف مردم چه زيانى به حال او داشته است ، او ثواب عبادت را از دست داده است ، و عمل را به خاطر اين حرف مردم كه وى رياكار است ، ترك گفتن ، عين ريا كارى است ، زيرا اگر او ستايش مردم را دوست نداشت و ترس از نكوهش مردم نداشت ، او را چه به حرف مردم كه بگويند : او رياكار است ! يا بگويند : او با اخلاص است ! پس چه فرقى بين اين كه عمل را از ترس اين كه بگويند ، رياكار است ترك كند ، و بين اينكه عمل را خوب انجام دهد از ترس اينكه مبادا بگويند : او در غفلت است و كوتاهى مىكند . بلكه ترك عمل بدتر از اين است . تمام اينها از فريبكارى شيطان نسبت به بندگان نادان است ، ترك عمل به بيهودگى و ترك خيرات مىانجامد ، پس تا
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 362
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٣٦٢