وقتى كه انگيزهء دينى بر انجام عمل داشتى عمل را ترك نكن و در برابر خطر ريا تلاش كن و دلت را به حيا و شرم از خدا وادار ساز ! زيرا نفس تو را وادار كرده است تا بجاى ستايش پروردگارت ستايش مخلوق را بپذيرى در حالى كه خداوند از باطنت آگاه است . و اگر مردم از دلت آگاه بودند كه تو ستايش آنها را طالب هستى هر آينه آنها تو را تقبيح مىكردند ! بلكه اگر مىتوانى - به دليل شرم از خدا و مجازات نفست ، عمل بيشترى انجام دهى ، انجام ده ! پس اگر شيطان بگويد : تو رياكارى ، از دروغ او - با آنچه در دل از ناپسندى ريا احساس مىكنى - آگاه باش ! اما اگر در دلت احساس نارضايتى از ريا ندارى ، و انگيزهء دينى براى عبادت نمىبينى ، بلكه تنها انگيزهات رياكارى است ، در اين صورت شايسته است عمل را ترك كنى كه آن كار از كسى كه عمل را براى خدا آغاز كرده است بعيد است . زيرا ناگزير بايد اصل نيّت اجر و ثواب با عمل همراه باشد ! بعد از تمام اين حرفها شايسته است كه در ساير اوقات قلب انسان مطمئن باشد كه خداوند از تمام طاعات و عباداتش آگاهى دارد . و كسى به آگاهى خدا معتقد و مطمئن نمىشود مگر آن كه غير از خدا از كسى نترسد ، و تنها به خدا اميدوار باشد - زيرا كسى كه از غير خدا بترسد و اميدوار باشد ، مايل است كه او از كارهاى خوب و حالاتش آگاه شود - پس اگر به اين مرحله رسيده است ، بايد دلش را به دستور عقل و ايمان ، از خطر برخورد با خشم خدا ناراضى بدارد ، و خود را بر طاعات بزرگ پر مشقّتى وادارد كه جز او را توان انجام آنها نباشد ، زيرا نفس در چنين وقتى ديگ حرص و آزش براى افشاى عمل به جوش مىآيد و مىگويد : اگر چنين كار بزرگ ، يا ترس زياد ، و گريه فراوان را مردم بدانند ، بهتر خواهد بود ! چه كسى مىتواند اين طور باشد ؟ ! پس چگونه راضى به پنهان داشتن آنها مىشوى تا مردم از جايگاه تو ناآگاه بوده و مقام تو را نشناسند ، و از تقليد تو محروم شوند ، پس در چنين موردى شايسته است كه ثابت قدم باشد . و در برابر عظمت كارش عظمت خدا را كه نعمتهايى از قبيل آفرينش ، حيات ، قدرت ، و
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 363
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٣٦٣