رسول خدا ( ص ) خطاب به او مىفرمايد : به خدا دروغ بستهاى آن خدايى كه جز او خداى بحقّى نيست ، زيرا كه آرايشى جز در ستايش خدا و ننگى جز در نكوهش او نيست ، پس تو را چه خيرى در ستايش مردم است در حالى كه نزد خدا نكوهيده و از اهل دوزخ باشى و كدام شرّ و ننگى در نكوهش مردم است در صورتى كه نزد خدا ستوده و در زمرهء انبياى مقرّب بوده باشى ( 6 ) ؟ ! .
پس آن كه در دلش به ياد آخرت و نعمتهاى جاودانه و مقامات و الا در پيشگاه خدا باشد ، امكانات مردم را در اوقات زندگى با توجّه به كدورتها و ناراحتيهايى كه دارند ، ناچيز مىشمرد و تمام توجّه قلبيش را متوجه خدا مىكند ، و خود را از ذلّت رياكارى و سنگدليهاى مردم نجات داده و خداوند انوارى بر دلش تابانده ، قلبش را با آن گشايش مىبخشد و درهاى لطف خود را كه باعث انس بيشترى با او مىشود ، به روى او مىگشايد ، و همچنين باعث وحشت از مردم و كوچك شمردن دنيا و اهميّت به آخرت و سقوط منزلت خلق از قلبش مىشود ، و در نتيجه انگيزهء ريا از بين مىرود اينهاست داروهاى علمى كه مىتواند ريشههاى ريا را از بيخ و بن بركند ، اما داروى عملى ، آن است كه خود را به پنهان داشتن عبادات و بستن تمام درها بر عبادتهاى خود - همان طورى كه بر اعمال زشت مىبندند - عادت دهد ، تا آنجا كه به علم و آگاهى خداوند بر عبادت خود بسنده كرده ، در صدد مطلع كردن غير خدا در نيايد ، پس هيچ دارويى براى بر كندن ريشه ريا مانند پنهان داشتن طاعات و عبادات نيست ، و اين كار دشوارى است ، و تنها با زحمت و استقامت است كه سنگينى آن از ميان مىرود و با پيوستن به الطاف خدا و پىگيرى قدم به قدم آسان مىشود ، به حدّى كه به صورت توفيق و تأييدى از جانب خدا در مىآيد و ليكن خداوند حال قومى را دگرگون نمىسازد مگر خود ، احوالشان را دگرگون سازند ( 7 ) . بنا بر اين از بندهء مجاهدت و تلاش و از خداوند هدايت و راهنمايى ، از بنده كوبيدن در ، و از خداوند گشودن آن ، و خداوند پاداش نيكوكاران را تباه نمىسازد ، پس اگر حسنه باشد ، دو چندان پاداش دهد ، و از جانب خود
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 359
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٣٥٩