سرمست و گردنفرازى تا آنجا دلباخته مىشود كه بمانند مستى كه هرگز به خود نيايد ، سرمست و از خود بىخود مىشود ، توضيح آن كه خوشى و شادمانى به دنيا زهرى است كشنده كه در رگهاى آدمى جريان پيدا مىكند و ترس و اندوه ، ياد مرگ و خوف و هراسهاى روز رستاخيز را از دل مىزدايد ، خداوند متعال مىفرمايد :
وَ فَرِحُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتاعٌ
( * ) يعنى : « اين مردم به زندگانى دنيا دلشادند ، در صورتى كه دنيا در مقابل آخرت متاع ناقابلى بيش نيست . » و نيز مىفرمايد :
اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ
. . .
وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا مَتاعُ الْغُرُورِ .
( * * ) يعنى : بدانيد كه زندگى دنيا بازيچه و لهو است . . . بارى بدانيد كه دنيا جز متاع فريب و غرور چيزى نيست . ( 9 ) اما نشانهاى نيك خلقى : خداوند فرموده است :
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ
. . .
أُولئِكَ هُمُ الْوارِثُونَ .
يعنى براستى مؤمنان رستگارند ؛ آنان كه در نمازشان خاضع و خاشعند و . . . چنين كسانى وارث مقامات بهشتند . ( 10 ) و نيز فرموده است :
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ
. . .
أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا
يعنى : مؤمنان كسانى هستند كه چون ذكرى از خدا شود ، دلهاشان ترسان و لرزان شود . . . آنان براستى اهل ايمانند . ( 11 ) و همچنين فرموده است :
وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً
يعنى : بندگان خداى بخشنده آن كسانى هستند كه روى زمين با فروتنى راه مىروند ، و هر گاه مردم نادان به آنان خطاب كنند ، با سلامت نفس ، جواب مىدهند . ( 12 ) بنا بر اين هر كس بخواهد از جريان حال خود آگاه شود ، بايد خويشتن را با اين آيات شريفه بسنجد . وجود اين ويژگيها ، حسن خلق ، و فقدان اينها سوء خلق است ، و وجود برخى از اين صفات دليل بر وجود مقدارى از حسن خلق است ، و ( ( * ) رعد ، آيهء 28 .
* * ) حديد ، آيهء 20 . )