سرزمينها هيچكس باقى نماند . اين واقعه پس از سال 600 به ظهور پيوست .
خوارزمشاه طايفه ديگرى از كافران ترك را هم كه به تتار شهرت دارند و تا آخر شهرهاى چين كشورشان وسعت دارد مغلوب ساخت . همواره سپاه خوارزمشاه فاتح و نيكبخت بود . از خوارزم تا شهرهاى آنان پنج ماه راه است و خوارزمشاه درين راه وارد شده بود و به بنده گرفتن و يغما كردن فرزندان و زنانشان درازدستى مىكرد . مالهاى كهنه و نو جماعت تتار را ببرد . سرانجام طايفه تتار فراهم شدند و سپاهى تشكيل دادند و به عصيان دست زدند . سلطان خوارزمشاه جلوگيرى مىكرد اما آنان تمام شهرهاى ماوراء النهر را تصرف كردند به شهرهاى خراسان وارد گرديدند و آباديهاى اين سامان را ويران ساختند .
قلعههاى خراسان را گرفتند و زنانرا به اسارت بردند و مردان آنجا را كشتند . اموال و ذخيرهها را يغما كردند سلطان از مقابل آنان دور شد و به شهرهاى اقليم جبال يعنى بلاد مركزى ايران رفت . تتار دنبال سلطان را رها نكردند و تا نزديكى اصفهان او را تعقيب كردند . شهرهاى رى و قزوين و همدان را تصرف كردند هركس كه درين شهرها و سرزمينهاى پست و بلند بودند به تيغ ستم آنها كشته شد . ابتداى ورود تتار بر شهرهاى خراسان اوائل سال 617 بود . از تتار به مسلمانان به قدرى ستم شد و به حدى كشتند و اسير گرفتند و كوبيدند كه مانند آنها را كسى به ياد نداشت و در تمام روزگاران شرح نظير آنها نيامده است .
اقامت تتار در شهرهاى اسلامى دراز كشيد و بر يك منوال مىگذراندند . از خونريزى و يغماگرى سه سال تمام دست برنداشتند و سرانجام از راه آذربايجان با خراب كردن شهرها و خونريزى از بندگان خدا به شهرهاى لان و از آنجا به سرزمين قبچاق رفتند . پس ازين راه به شهرهاى خود بازگشتند .
تاريخ سلسله سلجوقى ( زبدة النصره ونخبة العصره ) ( فارسى ) — صفحة 335
مساهمون: فتح بن على بندارى اصفهانى
ص٣٣٥