وما يعرف به تصرّمه ، وهي رؤية الأهلّة ، أو شهد بها في أوّله عدل واحد ، وفي آخره اثنان عدلان ، وإن تعذّرت رؤية الأهلّة فالعدد « 1 » .
همين احتمال را در جمع بين سخنان صدوق در فقيه ، مولى محمد تقي مجلسي در شرح فقيه فرموده وشيخ آقا بزرگ تهرانى هم همان را پذيرفته ونقل كرده است . مجلسي ( أعلى الله مقامه ) گويد :
اعتقاد صدوق آن است كه به همه عمل مىبايد كرد به آنكه تا ماه را نبينيم قصد واجب نمىتوانيم كرد . پس اگر شب سىام [ شعبان ] ماه را نبينند واجب نيست روزه گرفتن ، امّا ملاحظه مىكنيم كه اگر ماه شوّال را در شب سى ويكم ببينند وماه رمضان را سى روز روزه گرفته باشند كاشف مىآيد كه يك روز ماه رمضان را خوردهاند ويك روز شوّال را گرفتهاند ، پس در اين صورت به عوض آنچه خورده است يك روز را قضا مىكند ؛ زيرا كه به حسب أحاديث آينده مىبايد كه شعبان بيست ونه روز باشد ، پس مىبايست كه شب سىام ببينند وبه تشاؤم اعمال مردمان چنين شده است كه ماه رمضان پيدا نشد ، پس قضا بايد كرد وچون صدوق مىخواهد كه مهما أمكن جمع بين اخبار كند چنين مىكند . . . « 2 » .
صدوق وغير أو ذكر كردهاند كه هلال معتبر است وشكّى نيست كه روز سىام شعبان را قصد استحباب مىبايد كرد . پس جايز است افطار آن بىدغدغه . پس اگر در شب سىام [ ماه رمضان ] ماه را ببيند كاشف مىآيد بر مذهب صدوق كه روز سىام شعبان از ماه رمضان بوده است وآن را قضا مىبايد كرد . وبنا بر مذهب غير أو قضا نمىبايد كرد مگر وقتي كه ثابت شود كه روز سىام از ماه رمضان بوده است وآن را قضا مىبايد كرد . پس فايدهء خلاف در قضا ظاهر مىشود وشكّى نيست در آنكه أولى وأحوط قضاست تا جمع شده باشد در ميان اخبار وأقوال علما . . . « 3 » .
شيخ آقا بزرگ تهرانى در اين زمينه گويد :
وممّن يظهر منه العدول في الجملة الشيخ الصدوق أبو جعفر محمّد بن بابويه ؛ فإنّه قد كتب أوّلا في الخصال ما لفظه : « قال مصنّف هذا الكتاب : مذهب من خواصّ الشيعة
هامش
( 1 ) . المراسم ، ص 96 ؛ رؤيت هلال ، ج 3 ، ص 1514 .
( 2 ) . لوامع صاحبقرانى ، ج 6 ، ص 433 .
( 3 ) . لوامع صاحبقرانى ، ج 6 ، ص 639 ؛ نيز رك : روضة المتقين ، ج 3 ، ص 466 .