معلوم مىشود روايات در نقل دعائم الاسلام نقل به معنى شدهاند . نيز معلوم مىشود سخن برخى كه پنداشتهاند روايات مستدرك الوسائل ضعيفاند ونيازى به مراجعه به آنها نيست پندارى باطل است وبدون مراجعه به روايات مستدرك استنباط صحيح احكام ميسور نيست ؛ زيرا بسيارى از روايات آن صحيح السند ومعتبر ويا مضمون آن مطابق أحاديث صحيحه است .
9 . به نظر اين ناچيز همهء أحاديث شيعه ودست كم ، همهء أحاديث فقهى سزاوار است بدين شيوه - يا با اندكى تفاوت - تبويب وتدوين شوند كه به طور مسلّم بركات فراوانى در پى خواهد داشت وابهامات زيادى را خواهد زدود وكمك بزرگى به استنباط خواهد بود .
10 . تدوين بخش هفتم ، به نسبت ، خيلى بيش از ساير بخشها وقت مرا گرفت به طورى كه حدود ده ماه شغل شاغلم - علاوة بر پارهاى كارهاى جزئي ومقطعى - همين بود واز اينجا به اهميت وعظمت كار محدّثان بزرگ شيعه رحمهم اللّه پى بردم .
حديث عدد وشيخ صدوق
برخى از جمله شيخ على عاملي رحمه اللّه به شيخ صدوق رحمه اللّه اشكال كردهاند كه با وجود دفاع شديد از مسلك عدد به طورى كه نوشته است : « من خالف هذه الأخبار وذهب إلى الأخبار الموافقة للعامّة في ضدّها اتّقي كما تتّقى العامّة . . . » « 1 » . چگونه أحاديث رؤيت را در فقيه بدين تفصيل روايت كرده است ؟ با اينكه فقيه مجرّد نقل وصرف روايت نيست ، بلكه صدوق آنچه را حجت بين خود وخداى متعال مىدانسته وبه آن عمل مىكرده « 2 » در آن نقل كرده است . سخن شيخ على عاملي ( م 1103 / 1104 ) در اين زمينه چنين است :
إنّه رحمه اللّه في هذا الكتاب قال : « باب أنّ الصوم للرؤية والفطر للرؤية » ونقل في هذا الباب عدّة أحاديث . . . وقد ذكر رحمه اللّه أنّه يفتي بما في هذا الكتاب ويجزم بصحّته ويجعله حجّة بينه وبين ربّه ، فما أدري كيف يفعل بالصيام إذا رئي الهلال وكان تسعة وعشرين يوما ، فإن كان يصوم يوما من شعبان قبل الرؤية على أنّه من شهر رمضان إن ظهر نقصانه ، فهو مخالف لأحاديث « الصوم للرؤية والفطر للرؤية » و . . . .
هامش
( 1 ) . الفقيه ، ج 2 ، ص 171 ، ذيل حديث 2046 .
( 2 ) . رك : الفقيه ، ج 1 ، ص 3 ، مقدمهء مؤلّف .