التناول وزودياب باشد ، وهمچنين به همهء منابع مراجعه شود وآنچه در منابع است دقيقا وبىكموكاست وافزايش نقل ، وهر گونه افزودنى بين دو قلّاب واقع ، واختلافات متنى وسندى گزارش شود . مىدانيم كه در برخى از جوامع حديثي مانند وسائل الشيعة ، اختلافات سندى روايات ذكر شده است ، ولى اختلاف متون آنها - كه بسيار مهم ودر فهم أحاديث مؤثّر است - چندان مورد توجه نبوده است . محقّق تسترى در اين زمينه گويد :
. . . وقد نقل الوافي والوسائل الجامعين الأوّل للأربعة والأخير لها ولغيرها ، فنقلا الخبر عن كتاب لمتنه ، وتعرّضا لاختلاف أسانيدهم دون متونها ؛ توهّما أنّ متونها متّحدة « 1 » .
پارهاى از جزئيات روش تدوين اين بخش براي تمايز بيشتر با شماره تبيين مىشود :
1 . مجموع أحاديث رؤيت هلال در بيست باب تبويب وعنوانگذارى شد . عناوين أبواب را ، بجز اندكى مانند باب 20 يعنى باب النوادر ، از متن أحاديث آن باب گرفتهام ، بر خلاف بزرگانى مانند شيخ حرّ عاملي در وسائل كه همه جا چنين نكردهاند ، محض نمونه :
عنوان باب 17 در اين بخش چنين است : « باب أنّ المخالفين لا يوفّقون لصوم ولا لفطر ولا لأضحى » كه دقيقا از أحاديث همان باب اخذ شده وفهم خود يا ديگران از اين أحاديث بر آنها تحميل ، وعنوان باب نشده است ، در حالي كه همين أحاديث در وسائل با اين عنوان درج شدهاند : « باب عدم جواز التعويل على قول المخالفين في الصوم والفطر والأضحى » « 2 » .
2 . هر حديث يك شماره دارد هر چند با چند سند ودر چند منبع اصلى نقل شده باشد .
براي نشان دادن نقل حديث در منابع متعدد با يك يا چند سند ، ابتدأ سند ومتن حديث را با شمارهء مستقل از يكى از كتب اربعهء أوائل يا يكى از منابع أولية مانند مقنع وهدايهء شيخ صدوق رحمه اللّه يا مقنعه وجوابات أهل الموصل شيخ مفيد نقل كردهايم . سپس همان حديث را از منابع ديگرى كه با همان سند يا سند ديگرى روايت كردهاند - بدون ذكر شمارهء جديد وبا نهادن خط تيره به جاى شماره - درج كردهايم ودر صورتي كه متن وسند آنها هيچ گونه اختلافى نداشته ، يا اختلاف به قدرى اندك بوده است كه مىشده است در پانوشت ذكر شود ، به ذكر بخشي از سند اكتفا كردهايم وبا سه نقطه به دنبال آن ، نشان دادهايم كه ادامهء مطلب مانند حديث قبلي است ، ودر صورتي كه اختلاف متن يا سند با حديث قبل زياد
هامش
( 1 ) . النجعة ، ج 11 ، ص 498 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 295 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، باب 13 .