( عيد است ) وهر وقت در روز بيست ونهم هوا ابرى بود ومشاهده نكرديد ماه را سى روز به حساب آوريد .
مطلب دوم درباره معنى جملهء « فاقدروا له » است ؛ چون در حديث آمده كه هرگاه در غروب روز بيست ونهم هوا ابرى بود « فاقدروا له » مؤلّف معتقد است اين جمله به معناى نظر وتدبّر است وفقها نيز از اين جمله معناى اكمال واتمام ماه به سى روز فهميده وفتوا دادهاند ؛ امّا گروه حنابله « فاقدروا له » را به معنى تضييق وتنگ نمودن گرفته به بيست ونه روز روزه گرفتن فتوا دادهاند . برخى از أهل علم اين جمله را اشاره به حركت ماه در منازل خود دانستهاند . و « ابن رشد » گفته اين جمله ناظر به توالى ماههاى قبل در بيست ونه يا سى روز است . اگر دو ماه گذشته ، پىدرپى 29 روز بود ، اين ماه سى به حساب مىآيد واگر 30 روز بود ، اين ماه بيست ونه روز است .
مطلب سوم درباره أقوال مختلف است :
جمهور فقها گفتهاند در اثبات ماه اعتمادي به حساب نجوم نيست ؛ پس هرگاه شب سىام ماه هوا ابرى بود لازم است ماه سى به حساب آيد . چون در حديث آمده هرگاه هوا ابرى بود روزه را به سى روز پايان ببريد ، ونيامده كه از أهل حساب سؤال كنيد ، گرچه مىتوان از ابزار وآلات فلكى بهره گرفت .
اين ديدگاه با كتاب وسنت واجماع وعقل همخوانى دارد . نويسنده سپس از كتاب وسنت واجماع وعقل ، دلايل وشواهدى بر شمرده است .
مطلب چهارم دربارهء نظر طرفداران صحت حساب وفلك وقول هيوى است .
نويسنده مىگويد : گروهى از دانشمندان از قديم تاكنون گفتهاند مىتوان بدانها اعتماد كرد جز اين كه برخى گفتهاند در صورتي مىتوان به قول فلكى اعتماد كرد كه هواي شب سىام ابرى باشد وهيويان بگويند هلال طلوع نموده است واگر مانعى نباشد مىتوان رؤيت نمود .
دليل اين عدّه از كتاب ، قوله تعالى
فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ
است . شهد در آية به معناى علم است وعلم اگر با حساب به دست آيد نيز علم است ؛ پس فرقى ميان رؤيت وعلم نيست ، واز سنّت ، جملهء « فاقدروا له » آمده كه به معناى حساب وعلم فلك است .
عقل نيز خواهان اين است كه در پديدههاى فلكى به أهل هيأت وفلك مراجعه شود ، چنان كه در أنواع پديدهها به متخصّصان آنها مراجعه مىشود . حتّى اگر ادعاى رؤيت شد