وَجَعَلَ فِيها سِراجاً وَقَمَراً مُنِيراً
« 1 » . خورشيد در حركت ظاهري ، ساليانه يك بار از محاذاة اين دوازده برج گذر مىكند . از مشهورترين مجموعههاى شمالي دب أكبر ، دب أصغر ، ذات الكبرى ، فرس أعظم به شمار مىروند كه براي هدايت وراهنمايى جهتيابى تأثير به سزايى دارند .
زمين از صفحه مدارى خود 5 / 23 درجه ميل دارد وكروى شكل است كه هر 24 ساعت يك بار دور خود وهر ( ) 365 روز يك بار گرد خورشيد گردش دارد . ودر اين مدت قمر هر يك ماه يك بار دور زمين گردش دارد . از هلال تا بدر ودوباره
كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ
« 2 » به حالت هلال اوّل بر مىگردد :
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ
« 3 » .
زمين در يك تقسيم به سه بخش قطبى ، معتدل وحارّه تقسيم مىشود ، وروزها طبق اختلاف عرضهاى زمين بلند وكوتاه مىشود ؛ وامّا از ناحية طول فعلا مبدأ طول زمين گرينويچ انگلستان است كه 180 + شرقي و 180 - درجه غربى ناميده مىشود ودر خط تاريخ تلاقى مىكنند وهر پانزده درجه طول برابر يك ساعت زماني است ؛ بنا بر اين ، هر درجه برابر 4 دقيقه وهر دقيقه فلكى برابر 4 ثانيه زماني است . وهرگاه ساعت گرينويچ 12 باشد ساعت مكّه 45 / 2 بعد از ظهر است .
ماه در دوره گردش نجومى خود از 28 منزل گذر مىكند اين 28 منزل در 12 برج قرار دارند . سپس يك روز تحت شعاع خورشيد قرار مىگيرد . اگر ماه 29 روز باشد 2 روز تحت شعاع قرار مىگيرد وسپس به شكل هلال نمودار مىگردد .
خسوف وكسوف نيز از ويژگيهاى خورشيد وماه است كه در يك راستا قرار گرفتن خورشيد ، ماه وزمين سبب كسوف ودر يك راستا قرار گرفتن خورشيد ، زمين وماه سبب خسوف مىشود . اوّلى را « خور گرفت » ودومى را « مه گرفت » مىنامند . اوّلى در أوايل يا أواخر هر ماه قمري رخ مىدهد ودومى در شب 14 ويا 15 هر ماه به وقوع مىپيوندد .
هلال ماه در اين زمان كه همه كره زمين با ابزارهاى جديد يكى شده ، هرگاه در يك
هامش
( 1 ) . فرقان ( 25 ) : 61 .
( 2 ) . يس ( 36 ) : 39 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) : 189 .