كرد وبايد از حسابدانان ، واز أسباب وابزارهاى جديد كمك گرفت تا به خطا نرويم . با همه اينها ، جانب احتياط را نيز بايد منظور داشت . مفتى قطر سپس شرايط عدالت را بررسى كرده وعادل را معرفى نموده وبيش از هر امر ديگر بر آن تأكيد ورزيده است .
اگر كسى ادعا كند كه بين الطلوعين ماه را ديده ودر همان روز بعد از غروب دوباره هلال را مشاهده كرده ، قطعا ويقينا نادرست است ونمىتوان پذيرفت ؛ چرا كه سنت اين گونه نيست وماه دو روز ويا دست كم يك روز تحت الشعاع قرار دارد وشدني نيست كه مثلا دوازده ساعت بين هلال قديم وهلال جديد فاصله شود ؛ چنان كه بغوى وقرطبى ذيل آية
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَالْقَمَرَ نُوراً . . .
« 1 » به تفصيل بيان كردهاند .
همه كشورهاى عربى داراى يك أفق هستند ، امّا اختلافى كه فقها ذكر كردهاند مانند اختلاف شام وحجاز ومصر وعراق بهتر است بگوييم اين اختلاف در اجتهاد است - كه خود موجب پاداش است - ولى بدون تجربه ومشاهده است ؛ از اين رو ، گمان كردهاند كه تفاوتى بين مطالع وآفاق وجود دارد ؛ ليكن امروز كه همه جهان مانند يك شهر شده اين نكته بهتر به چشم مىآيد كه همهء جهان داراى يك افقاند بدون تفاوت ؛ بنابراين عيد فطر همه مسلمانان در فارس ، عمان ، پاكستان وهند يك روز است ، گرچه فقهاى گذشته اختلاف آفاق را به حساب اختلاف غروب خورشيد در كشورها شرقي وغربى مىدانستند ، ولى چنان كه مىدانيم خداوند ماه را نشانه شناسايى أوقات براي همه مردم از عرب وعجم در صوم وحج دانسته است ، ودر اين نشانه به حسب أماكن وافراد هيچ فرق واختلافى نيست .
امّا اين كه ابن عباس شهادت « كريب » را نپذيرفت وبه موجب آن عمل نكرد ، شايد به اين دليل بود كه شهادت أو واحد بود نه شهادت دو عادل ، مگر اين كه گفته شود اختلاف مطالع وآفاق در كشورهاى دور يقيني است .
مستحب است هلال از هنگام طلوع زير نظر گرفته شود تا وظايف واجب عبادي كم وزياد نشود ، واختلافى پيش نيايد . بديهي است پديدارى اختلاف در رؤيت وعدم رؤيت است وچنانچه در رؤيت يا عدم رؤيت يقين پيدا شود اختلافى رخ نخواهد داد .
بر پيشوايان وحاكمان ( قاضيان ) مسلمان است يك گروه استهلال تشكيل دهند وتمام
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) : 5 .