بر اين كه قمر دور خودش حركت گردشى ندارد صحيح نيست .
قمر نسبت به زمين حالات مختلف از قبيل محاق ، هلال ، تربيع اوّل ، بدر ، تربيع دوم به خود مىگيرد وبه تدريج به هلال ديگر منتهى وماه جديد آغاز مىشود .
ولى لازم است مقرّر محترم به چند نكته عنايت كنند :
اوّل : حجم قمر دو صدم حجم زمين وجرم آن يك هشتادم جرم زمين است .
دوم : نويسنده خاطرنشان ساخت : وقتي كه قمر گردش كند مناطقى را كه روز بوده شب فرا مىگيرد ودر مناطقى كه شب بوده روز پديدار مىگردد : « فإذا ما دار القمر حلّ الليل في المناطق التي كانت في النصف النيّر ، وطلع النهار في المناطق التي كانت في النصف المظلم . . . » .
اين سخن خلاف چيزى است كه در فن نجوم بر آن اذعان دارند ؛ زيرا دانشمندان هيئت مىگويند : پريود نجومى چرخش ماه برابر پريود نجومى گردش آن به دور زمين است ؛ بنابراين ، هميشه يك طرف ماه به سوى زمين است يعنى 50 درصد ماه هميشه روشن وپنجاه درصد ديگر روشن نيست ، ليكن حركتهاى كوچك نوسانى ( ليپراسيون ) موجب مىشود كه اين نسبتها اندكى متفاوت شوند ؛ از اين رو ، 41 درصد از سطح ماه همواره رو به زمين مىشود و 41 درصد ديگر ديدنى نيست وهجده درصد باقي مانده گاهى پيدا وگاهى ناپيدا است ؛ وبه تعبير ديگر ، بالغ بر 59 درصد سطح كلى ماه را مىتوان ديد و 41 درصد سطح آن را هميشه نمىتوان ديد .
در نتيجة ، نمىتوان گفت با گردش ماه در مناطقى كه روز بوده شب پديد مىآيد ، ودر مناطقى كه شب بوده روز نمايان مىگردد .
آنچه از أدله فقهى در زمينهء اشتراط يا عدم اشتراط اتّحاد آفاق به دست مىآيد چند وجه است :
وجه اوّل : نصوص بيّنه ، يعنى چنانچه بيّنه در جايى قائم واوّل ماه رمضان ثابت شد ، ودر جاى ديگر يوم الشك بود ومردم افطار كردند بر مردم آنجا واجب است يك روز روزهء قضا بگيرند مانند صحيحه منصور بن حازم از امام صادق عليه السّلام . اطلاق اين دسته روايات فرقى بين اين كه رؤيت هلال در شهر روزه دار وحوالي آن روى داده باشد يا در جايى بسيار دور ، نگذاشته است .
امّا اين دسته از نصوص با توجه به وضع آن زمان منصرف است به شهرهاى نزديك به
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 3558
مساهمون: رضا مختاري
ص٣٥٥٨