اين كاهش با نوسانات نامنظّمى همراه است كه ظاهرا بر اثر تغييرات ژئوفيزيكى در درون زمين رخ مىدهد ، لذا ، چرخش زمين براي سنجش زمان عامل مناسبى نيست . اختلاف بين چرخش زمين ويك ساعت دقيق به عنوان مقدار ( ) به ازاى سال ( يا حتى روز ) مورد بررسى شناخته مىشود .
تغييرات كنونى ( ونيز تغييرات در گذشتهء نه چندان دور ) ( ) را مىتوان به گونهاى دقيق استنتاج ويا به دقت كنترل كرد ، ولى مقدار آن براي آينده فقط به تقريب قابل محاسبه است . بنابراين ، در تقويم مورد نظر نمىتوانيم مطمئن باشيم كه ماه رمضان 1511 ق در 24 مارس 2088 م شروع خواهد شد يا 25 مارس . بر طبق فرمولى كه بسيار مورد استفاده قرار مىگيرد ، تصحيحات ( ) ممكن است 9 / 3 دقيقه براي آن ماه پيشنهاد شود . اگر آن مقدار اندازهء واقعي ( ) باشد ( يا اگر بيشتر از اين مقدار باشد ) هلال جديد در بيست ودوم مارس متولد خواهد شد - درست قبل از نيمه شب زمان جهانى - بنابراين ماه رمضان بايد در 24 مارس شروع شود .
مع ذلك ، اگر تا أواخر مارس 2088 م ( ) فقط 3 دقيقه شود ( كه بسيار محتمل است ) در اين صورت نيمه شب جهانى در 22 / 23 مارس ، 9 / 0 دقيقه زودتر رخ مىدهد وتاريخ تولد همان قمر نو به 23 مارس تغيير مىكند . از اين رو ، تاريخ اوّل ماه رمضان با 25 مارس مصادف مىشود . چنين بلا تكليفي در مورد شروع رمضان 1511 ق هيچ تأثيرى بر اطمينان ما به تاريخهاى ماههاى بعدى كه امكان دارد پيشبينى شده باشد ، نخواهد داشت ، زيرا تولد قمرهاى نو آنها نزديك نيمه شب جهانى نخواهد بود . به همين ترتيب ، مىتوان تقويمهاى دقيقى را پيشاپيش ( به واقع از هم اكنون ) براي سالهاى 1512 و 1513 ق وغير اينها به آسانى تنظيم ومنتشر كرد . تا ماه صفر 1518 ق با ماه مشكل آفرين ديگرى مواجه نخواهيم شد .
جدول 2 آن تاريخها ونيز چند تاريخ اسلامى ديگر را نشان مىدهد . اين وقتي است كه مقادير كم پيشبينى نشدهء كم وزياد ( ) ممكن است موجب شود تقويم مورد نظر با اختلاف يك روز نادرست بشود . بايد تأكيد كرد اوقاتى كه در اين تقويم قبل از سال 1511 ق فهرست شدهاند ، به اختلالى اساسى در ميزان چرخش زمين نياز دارند تا نيمه شب مناسب زمان جهانى را به بعد از لحظهء پيدايش هلال انتقال دهند .
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 2986
مساهمون: رضا مختاري
ص٢٩٨٦