برؤية الهلال في الأندلس والإفريقيا فيجيب عليه السّلام بأنّه لا صوم مع الشكّ « 1 » ، ولا يجيب بأنّ الرؤية في البلاد البعيدة لا تكفي ، وكذا ما أخرجه في الباب 12 ، الحديث 2 من قوله عليه السّلام : « فإن شهد أهل بلد آخر فاقضه » « 2 » ، فإنّه مطلق يشمل البلاد البعيدة . واللّه سبحانه وتعالى هو العالم .
سؤال 5 : در تعيين اوّل ماه رمضان وشوّال ومحرّم اگر طريقي كه قابل اعتماد باشد نبود چه بايد كرد ؟
جواب : اگر اطمينان حاصل نشود ، اوّل ماه رمضان را پس از گذشتن سى روز از رؤيت هلال شعبان ، واوّل ماه شوّال را پس از گذشتن سى روز از رؤيت هلال رمضان ، واوّل محرّم وماههاى ديگر را نيز پس از گذشتن سى روز از رؤيت هلال ماه قبل ، قرار دهند .
سؤال 6 : اگر شخصي روى اشتهار اينكه روز عيد فطر است روزهء خود را بخورد وپس از رؤيت ماه در شب اوّل به قرائن ونشانههايى يقين كند كه روز گذشته از ماه مبارك رمضان بوده تكليف أو چيست ؟ آيا قضا وكفّاره دارد يا فقط قضا بر أو واجب است ؟
جواب : در فرض سؤال اگر از شهرت رؤيت هلال ، علم حاصل كند كه مثلا امروز عيد فطر است وافطار كند وبعد هم علم پيدا كند كه روز عيد نبوده بايد آن روز را قضا نمايد وكفّاره ندارد واگر از شهرت ، علم حاصل نكرده وافطار نموده وبعد علم به خلاف حاصل كند بايد علاوة بر قضا ، كفّاره نيز بدهد .
سؤال 7 : اگر حاكم شرع حكم نكرده ولى به يقين حاكم شرع ، روزهء خود را خورده چه صورت دارد ؟
جواب : در صورتي كه از ثبوت نزد حاكم وعلم حاكم ، علم پيدا كرده كه اوّل شوّال است وافطار كرده وبعد كشف خلاف شده فقط قضا دارد .
سؤال 8 : اگر به حكم حاكم شرع روزهء خود را خورده ، تكليف چيست ؟
جواب : به نظر اين جانب ، حكم حاكم نافذ است وقضا وكفّاره ندارد ، مگر آنكه بعد ، علم به خطاى مستند حكم ، حاصل كند كه در اين صورت فقط قضا دارد .
سؤال 9 : آيا مىشود به علم موسميّات وهواشناسى ، در تعيين وقت واوّل ماه ، اعتماد كرد يا نه ؟
هامش
( 1 ) وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 297 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، الباب 15 ، ح 1 .
( 2 ) وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 293 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، الباب 12 ، ح 2 .