رؤيت هلال ، در أماكن ديگر ، روز باشد رؤيت هلال ، براي آنجاها كه در آن حين روز بوده كافى نيست بلكه روز بعد در آن گونه جاها روز اوّل ماه است ، واين معنى را حقير هم قبلا بعيد ندانستهام ، مع ذلك احتياط بايد رعايت شود مگر در بلادي كه بعد از رؤيت هلال در جايى شب مىشود كه قطعا كافى است هر چند قريب الأفق نباشند .
سؤال : در سالهايى كه ماه رمضان ، سلخ ندارد يعنى سى كم مىباشد در بعضي از قرى ، شب اوّل شوّال ، هلال رؤيت نمىشود ودسترسى هم به شهر ندارند كه استفسار بنمايند ، در اين صورت به خبر منجّم واخبار راديو مىتوانند اكتفا كنند يا نه ؟ ضمنا بعضي قائلند كه به وسيلهء اينها براي ما علم حاصل مىشود ، بفرماييد كه آيا اينها دليل شرعي براي افطار واثبات عيد مىشود يا نه ؟
جواب : در صورت حصول علم يا اطمينان كه در نظر عرف ، علم محسوب مىشود اشكال ندارد ودر غير اين صورت بفرستند به شهر واستفسار نمايند وبا عدم تمكّن ، استصحاب كنند .
سؤال : در وسائل كتاب صوم أبواب احكام شهر رمضان كه سى وهفت باب است ، در باب سوم مىفرمايد :
باب أنّ علامة شهر رمضان وغيره رؤية الهلال فلا يجب الصوم إلّا للرؤية أو مضيّ ثلاثين ، ولا يجوز الإفطار في آخره إلّا للرؤية أو مضيّ ثلاثين ، وأنّه يجب العمل في ذلك باليقين دون الظنّ « 1 » .
آنگاه بيست وهشت حديث به عين همين مضمون نقل مىفرمايد كه براي نمونه ، اين يك حديث را عرض مىكنم :
محمّد بن الحسن بإسناده عن عليّ بن مهزيار ، عن محمّد بن أبي عمير ، عن أبي أيّوب وحمّاد ، عن محمّد بن مسلم ، عن أبي جعفر عليه السّلام قال : « إذا رأيتم الهلال فصوموا ، وإذا رأيتموه فأفطروا ، وليس بالرأي ولا بالتظنّي ولكن بالرؤية » « 2 » .
وخلاصه ، مدلول همهء اين روايات اين است كه روزهء ماه رمضان واجب نمىشود مگر به يقين به ماه رمضان ، بنابراين اگر در يكى از بلاد متباعده رؤيت هلال شود براي مردم ساير
هامش
( 1 ) وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 252 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، الباب 3 .
( 2 ) وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 252 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، الباب 3 ، ح 2 .