ضررى ندارد از براي كساني كه ايشان را عادل بدانند . پس اگر با اين حال شهادت بدهند در نزد كساني كه ايشان را عادل مىدانند ، ثابت مىشود بر ايشان ماه ولازم مىشود روزه وهمچنين ثابت مىشود خارج شدن رمضان ونو شدن شوّال ، اگر چنين شهادت نسبت به ماه شوّال بدهند .
وثابت نمىشود به شهادت عدل واحد به تنهايى ونه به ضمّ يمين .
وشرط است در اعتبار شهادت عدلين اينكه موافق باشند در شهادت يا شهادت بدهند به رؤيت به نحو اطلاق ، يا أحدهما صفت ذكر كند ديگرى بيان أوصاف نكند ، وضرر ندارد اختلاف در زمان با بودن هر دو در شب واحد .
چهارم : شياع است ؛ يعنى شهادت دادن جمع كثيرى كه باعث حصول علم شود ، ودر شياع ظني كه ظن متأخم مر علم باشد اشكال است « 1 » . وهمچنين معتبر است علم از هر چه حاصل شود ؛ حتى اگر فرض شود كه به قواعد نجوم يا مانند آن از براي كسى قطع حاصل شود ، آن قطع در حق آن شخص معتبر خواهد بود .
پنجم : حكم حاكم است . پس اگر ثابت شود در نزد حاكم شرع اوّل ماه به شهادت عدلين يا به شياع قطعي يا غير آن وصادر شود حكم از حاكم ، واجب است بر ديگران متابعت حكم أو نمودن ؛ اگر چه بوده باشد آن ديگرى از جمله حكّام شرع . بلى اگر معلوم باشد كه منشأ حكم حاكم امرى است كه در نزد مجتهد ديگر ومقلدين أو معتبر نباشد ، مثل اينكه حاكم به شياع ظني حكم نموده باشد ومجتهد ديگر معتبر نداند شياع ظني را ، از براي آن مجتهد ومقلدين أو متابعت چنين حكم مشكل است ، لكن ضرر ندارد احتمال اينكه منشأ حكم چنين چيز باشد . پس در صورت معلوم نبودن مستند حكم باز حكم حاكم معتبر ونافذ خواهد بود .
واگر در روز سىام ديده شود ماه پيش از ظهر ، ثابت نمىشود بودن آن روز اوّل ماه ، بلكه لازم است روزه را تمام نمودن .
هامش
( 1 ) آية اللّه سيد إسماعيل صدر : ظاهرا عدم اعتبار أقوى است .