فصل چهارم : مباحث ديگر ثبوت هلال
1 . تطويق هلال : شمار زيادى از فقيهان تطويق هلال را دليل بر شب دوم بودن آن نمىدانند . تعداد ديگرى از جمله آية الله خوئى رحمه اللّه معتقد است هرگاه ماه ، در « ليلة الشكّ » ثابت نشود ، امّا در شب بعد به شكل مطوّق ( حلقهاى نوراني ) رؤيت گردد دليل آن است كه تعلّق به شب دوم دارد ، دليل اين گروه روايت معتبره محمد بن مرازم از امام صادق عليه السّلام است كه فرمود : « إذا تطوّق الهلال فهو لليلتين ، وإذا رأيت ظلّ رأسك فيه فهو لثلاث » . « 1 »
آية الله صدر ، در مقام پاسخ گفته است :
اوّلا ، مشهور فقها از اين روايت اعراض كرده وتنها عدّهء كمي ( شاذّ ) به مضمون آن فتوا دادهاند .
ثانيا ، امام صادق عليه السّلام در مقام بيان يك قاعده وضابطهء تكويني است هم چون موارد بسيار ديگر ، ودر اين صدد نبوده است كه يك قاعده تشريعي بيان كند . « 2 »
ليكن مىتوان گفت : اگر با رصد ، تجربه و . . . ثابت باشد كه ماه هميشه در شب دوم مطوّق شكل است ، همين امر بر پايهء طريقيّت ، نشانه ، علامت وكاشف از شب دوم است وقطعا مىتواند جانشين قطع طريقي باشد ، ومىدانيم : قطع طريقي امرى است تكويني كه تنها نياز به ادلّهء ثابت كنندهء احكام مقطوع دارد كه ساير ادلّه متكفّل آنهاست .
2 . اگر در هواي صاف تعداد زيادى استهلال كنند وموفّق به رؤيت هلال نشوند ، بلكه
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 281 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، الباب 9 ، ح 2 .
( 2 ) . ر ك : ما وراء الفقه ، ج 2 ، ص 120 و 164 .