8 . فوق أفق بودن ماه به مدت زياد دليل بر شب دوم بودن آن نيست مگر اين كه يقين حاصل شود كه هلال بيش از 24 ساعت قبل تولد يافته است .
9 . از ديدگاه برخى از مباني فقه نور زياد هلال نمىتواند دليل بر شب دوم ويا زيادتر از آن باشد مگر اين كه اطمينان به بيش از يك شبه بودن آن پيدا شود .
ضابطهء تكويني براي اثبات اوّل ماه
در خصوص اثبات اوّل هر ماه مىتوان به يك قاعدهء تكويني اشاره داشت . اين قانون از فرمايش امام صادق عليه السّلام نيز استنباط مىشود وآن اين كه مىدانيم حركت ماه در هر شبانه روز تقريبا 12 ( ) برابر چهل وهشت دقيقه زماني است . بنابراين از لحظهء مقارنهء خورشيد وماه تا نيمهء هر ماه خورشيد وماه هر روز به اندازه 48 دقيقه بر فاصله خود مىافزايند ودورتر مىشوند ، واز نيمهء هر ماه تا لحظهء مقارنه هر روز به همين مقدار ( 48 دقيقه ) به هم نزديك مىگردند تا بار ديگر به لحظهء مقارنه برسند ومحاق كامل ماه صورت گيرد ، ودر واقع حركت ماه است كه سبب اين پديده مىشود .
بر پايهء اين قاعده ، هرگاه ميان لحظهء غروب آفتاب تا لحظهء غروب ماهتاب كمتر از 48 دقيقه باشد ، هلال به شب اوّل تعلق دارد وهرگاه بيش از 48 دقيقه بالاى أفق مكث داشته باشد متعلّق به شب دوم است وغالبا « مطوّق » مىباشد ، چنان كه امام صادق عليه السّلام در روايت محمد بن مرازم فرمود :
هرگاه هلال طوقدار باشد از شب دوم است ، واگر سايهء سر خود را در پرتو نور ماه بتوانى مشاهده كنى وتميز دهى از شب سوم به حساب مىرود : « إذا تطوّق الهلال فهو لليلتين ، وإذا رأيت ظلّ رأسك فيه فهو لثلاث » . « 1 »
امروزه در هر نقطه از جهان كه هلال رؤيت شود به آسانى مىتوان بين لحظهء غروب آفتاب وماهتاب را محاسبه كرد ، وچنان چه مكث ماه فوق أفق كمتر از 48 دقيقه باشد مىتوان دريافت كه به شب اوّل تعلّق دارد وبه سر تا سر جهان مخابره نمود .
افزون بر اين ، رايانه واينترنت نيز در حل اين مسأله توانا هستند .
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 281 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، الباب 9 ، ح 2 .