معيار قرار دادن است .
ثانيا ، هشت درجه بعد ( 32 دقيقه ) بر كدام پايه وأساس ملاك اتحاد آفاق قرار مىگيرد ؟ نه عرفى است ، نه شرعي ونه علمي ، چرا مثلا 5 يا 6 درجه نباشد ؟ وسؤالهاى ديگر .
ثالثا ، سخن آية الله صدر كه تقريبا با شيخ طوسي رحمه اللّه وپيروان أو ومشهور همآهنگ است گرچه في الجملة صحيح است ، ولى نمىتواند يك ملاك كامل وجامع باشد .
در ميان فقهاى عامّه گروهى قائل به اتحاد واشتراك آفاق نشدهاند ، بدين معنا كه اگر در شهرهاى دور دست هلال مشاهده شود مخصوص همانجاست وبا شهر نزديك ، اتحاد أفق واتحاد حكم ندارد . دليل آنان سخن ابن عباس به كريب ، راوي اين خبر ، است كه :
إنّ أمّ الفضل بنت الحارث بعثته [ يعني كريب ] إلى معاوية بالشّام ، قال : فقدمت الشام فقضيت حاجتها واستهلّ عليّ رمضان وأنا بالشام ، فرأيت الهلال ليلة الجمعة ثمّ قدمت المدينة في آخر الشهر فسألني عبد الله بن عباس رضى اللّه عنه ثمّ ذكر الهلال ، فقال : متى رأيتم الهلال فقلت رأيناه ليلة الجمعة ، فقال : أنت رأيته ؟ فقلت : نعم ورآه الناس وصاموا وصام معاوية ، فقال : لكنّا رأيناه ليلة السبت فلا نزال نصوم حتّى نكمل ثلاثين أو نراه ، فقلت :
أولا تكتفى برؤية معاوية وصيامه ؟ فقال لا ، هكذا أمرنا رسول الله صلّى اللّه عليه وآله . « 1 »
خلاصهء كلام اين كه أم فضل دختر حارث ، كريب را به دربار معاوية به شام گسيل مىدارد ، كريب به دمشق رفته ، كار أو را انجام داده ودر شب جمعه هلال ماه رمضان را در شام به همراه مردم ديده ودر پايان ماه به مدينه بازمىگردد ، ابن عباس از أو مىپرسد : چه وقت ماه را ديدى ؟ كريب پاسخ مىدهد : من با مردم در شب جمعه ماه را ديدم ومردم روزه گرفتند ، همچنين معاوية روزه گرفت . ابن عباس گويد : ما شب شنبه هلال را رؤيت كرديم وبه روزهء خود ادامه خواهيم داد تا سى روز كامل شود ويا هلال ( شوّال ) را ببينيم .
كريب مىپرسد : آيا رؤيت معاوية وروزه گرفتن أو براي تو كافى نيست ؟ ابن عباس پاسخ منفى مىدهد ومىافزايد : پيامبر صلّى اللّه عليه وآله به ما اين چنين دستور داده است .
ليكن اوّلا ، اين كه ابن عباس خبر كريب را نپذيرفته شايد آن را خبر واحدى تلقّى كرده
هامش
( 1 ) . صحيح مسلم ، ج 7 ، ص 193 .