واينك پارهاى از آنها :
1 . برخى از فقهاى شافعي مذهب گفتهاند : ملاك در اتحاد واختلاف آفاق مسافت قصر ( چهار فرسخ ) است . برخى ديگر گفتهاند : معيار آن 24 فرسخ است : آنها كه داخل اين رقم هستند مشترك الأفق وآنها كه بيرون هستند با آنها مشترك نيستند .
2 . از فقهاى شيعه شيخ طوسي رحمه اللّه در مبسوط گفته است :
هرگاه هلال ، در شهر ديده نشود ودر خارج بلد ديده شود ، در صورتي عمل به آن واجب است كه شهرهايى كه در آنها هلال ديده شده است به هم نزديك باشند ؛ مانند بغداد ، واسط وكوفه ، تكريت وموصل ، نه مثل بغداد وخراسان يا بغداد ومصر كه در اين صورت داراى يك حكم نخواهند بود . « 1 »
محقق حلّى رحمه اللّه در شرايع اين قول را پذيرفته وعلّامه در تذكره برگزيده وصاحب عروه در عروة الوثقى بر طبق آن فتوا داده ومشهور گرديده است . « 2 »
3 . آية الله صدر ، اختلاف آفاق را اجمالا صحيح دانسته وچنين استدلال كرده است كه هر منطقه أفق ويژه خويش را داراست ، ومنظور از يك منطقه ، يك شهر نيست ، بلكه شهرهاى فراوان يك منطقه بزرگ چون عراق ومصر را شامل است وشهرهاى غربىتر نيز داخل مىشود بر خلاف شهرهاى شرقي كه نمىتوانند داخل باشند . از اين رو آفاق آنها جدا ومختلف مىشود . « 3 »
4 . علامهء تهرانى در رسالهء رؤيت هلال قائل به وحدت آفاق است ، امّا ملاك ومعيار آن را بين يك لحظه تا بعد هشت درجه ( 8 ( ) ) برابر با نيم ساعت ( 30 دقيقه زماني ) دانسته وزيادتر از آن داخل در اختلاف آفاق است كه حكم اين شهر بر آن مترتّب نيست . « 4 »
ليكن اوّلا ، سخن شافعيّه هيچ دليل عرفى ، شرعي وعلمي بر آن وجود ندارد وأفق را با مسافت قصر مقايسه كردن تنها يك قياس باطل است ، وبىاساستر از آن ، 24 فرسخ را
هامش
( 1 ) . المبسوط ، ج 1 ، ص 268 .
( 2 ) . ر ك : منهاج الصالحين ( سيّد أبو القاسم خوئى ) ، ج 1 ، ص 279 .
( 3 ) . ما وراء الفقه ، ج 2 ، ص 142 .
( 4 ) . رسالهء حول مسألة رؤية الهلال ، ص 45 .