حال آن كه جايى براي اين گونه حملها وجود ندارد ؛ زيرا براي همهء مسلمانان أعم از عامّه وخاصّه ثابت است كه ماه رمضان مثلا گاهى ناقص است ، لذا دليلي بر اين حملها باقي نمىماند جز آن كه بگوييم : شارع مقدس در مقام بيان ماه وسال وسطى بوده است .
از اين رو منافاة ندارد كه ماههاى قمري گاهى چند ماه متوالى وپىدرپى 29 يا سى روز واقع شوند ، چنان كه خواهد آمد .
ب ) ماههاى شرعي : أهل شرع ماههاى قمري را از « رؤيت هلال » تا رؤيت هلال ديگر محاسبه مىكنند . « بيرونى » بر آن است كه امكان دارد دو ماه پيوسته تمام باشد وتا سه ماه پيوسته ناقص رؤيت شود ؛ « 1 » ولى صاحب زيج بهادرى پس از محاسبهاى دقيق مىنويسد : « وممكن است چهار ماه متوالى هر ماه سى روز وسه ماه متوالى هر كدام بيست ونه روز واقع شود » « 2 » زيرا فرآيند محاسبات دقيق تعديلات ، چنين نتيجهاى را به بار خواهد آورد .
5 . هرگاه نور كوكب بزرگى چون خورشيد بر كواكب كوچكتر از خود هم چون ماه ، زمين وساير سيّارات بتابد ، طرف نوراني آنها كه برابر خورشيد قرار گرفته است بيشتر وبزرگتر از طرف تاريك آنهاست كه برابر خورشيد قرار نگرفته است . از اين رو يك سايهء مخروطى كشيده وطولانى پديد مىآيد ، قاعدهء اين سايهء مخروطى ، دايرهء كوچكى است كه به عنوان فصل مشترك نور وظلمت قرار دارد ، وچون زمين مثلا در هر شبانه روز يك دور گرد خود مىچرخد آن سايهء مخروطى نيز دائما دور زمين در گردش است كه ما آن را « شب » مىناميم .
6 . طول وعرض : از ديدهء ناظر زمينى هر روز مركز جرم خورشيد از دواير نصف النهار شهرها ونقاط زمين مىگذرد ويكى از آنها به عنوان « مبدأ طول » از نصف النهار « گرينويچ » انگلستان مىگذرد .
دايرهء استوا نيز به عنوان « مبدأ عرض » بلاد مورد اتفاق جهانيان قرار گرفته واز دو سوى شمال وجنوب تا قطبها ؛ يعنى تا 90 ( ) عرضها ، امتداد دارد .
هامش
( 1 ) . التفهيم ، ص 220 ؛ سى فصل ، فصل سوم .
( 2 ) . زيج بهادرى ، ص 50 .