يك متحرّك ( چون خورشيد يا ماه ) از أفق مغرب تا رسيدن فردا به همان حال ( مغرب ) ؛ بنابراين شب ، قبل از روز است ؛ زيرا حساب روز ، ماه وسال آنان با رؤيت هلال است .
4 . سال وماه قمري : فاصلهء زماني دو تقارن پىدرپى خورشيد وماه ، « ماه قمري » ناميده مىشود وبا گردش يك سالهء زمين گرد خورشيد ، ماه نيز دوازده دور به فاصلهء مزبور برگرد زمين گردش دارد كه هلال آن ديده مىشود ، اين دوازده دور گردش ماه را اصطلاحا يك « سال قمري » مىنامند .
مقدار متوسط يك سال قمري برابر است با 354 روز و 8 ساعت و 48 دقيقه . كسر يك روز ، برابر است با 48014000 ، رابعه ، اين كسر نسبت به يك روز برابر است با 36666 / 0 بنابراين يك سال قمري برابر است با 367 / 354 روز .
تاريخ رسمي اسلام بر پايه گردش ماه استوار است ، ملت چين نيز از زمانهاى بسيار دور وپيش از تولد حضرت مسيح عليه السّلام محاسبات خود را بر أساس گردش ماه استوار ساخته ، سال قمري گاهشمار آنان به حساب مىآمده وتاكنون نيز بر اعتبار خود باقي است .
بنابراين ، رؤيت ماه نشانهء آغاز ماه وسال قمري است وهر دوازده ماه به نامهاى :
محرّم ، صفر ، ربيع الأوّل ، ربيع الآخر ، جمادى الأولى ، جمادى الآخرة ، رجب ، شعبان ، رمضان ، شوّال ، ذو القعدة ، وذو الحجّة تشكيل دهندهء يك سال قمري اصطلاحى وبر دو گونهاند :
الف ) ماههاى قمري وسطى : يك ماه قمري وسطى برابر است از فاصله بين دو تقارن متوالى ماه وخورشيد ويا دو مقابله متوالى ، ويا وقوع آن دو در يك خط نصف النهار كه فاصلهء آن 29 روز و 12 ساعت و 48 دقيقه است ، وچون ضبط آن بر عموم مردم دشوار است ، منجّمان در اين روش تعديلات تقويمى را در نظر نمىگيرند وماههاى فرد را سى روز وماههاى زوج را بيست ونه روز به حساب مىآورند ، با اين استثنا كه يازده بار در مجموع سى سال ذو الحجّه را سى روز مىشمرند ؛ اين سالها عبارتند از : 2 ، 5 ، 7 ، 10 ، 13 ، 15 ، 18 ، 21 ، 24 ، 26 ، 29 .
دليل اين كار آن است كه يك سال قمري برابر است با 354 روز و 5 / 1 و 6 / 1 روز ، وعدد « سى » كوچكتر عددي است كه داراى 5 / 1 و 6 / 1 عدد صحيح است . جمع اين دو كسر با هم يازده مىشود ، پس در مدت سى سال ، كسرها ، يازده روز كامل مىگردند ، از اين رو در سى سال
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 1196
مساهمون: رضا مختاري
ص١١٩٦