اگر چه شك داشته باشد در طلوع فجر ولازم نيست فحص كند . بلى ، اگر با عدم فحص ، خورد وبعد معلوم شد كه صبح بوده قضاء آن روز واجب است ؛ لكن حكم به عصيان أو نمىشود . واين از باب استصحاب بقاء ليل واستصحاب جواز خوردن وآشاميدن است .
حاصل اين كه عمل به استصحاب در موضوعات جايز است اگر چه تحصيل علم ممكن باشد . بلى ، در صورت علم به اينكه اگر فحص كند علم بأحد الطرفين حاصل مىشود بسهولة ، أحوط فحص است ؛ لإمكان دعوى انصراف الأدلّة عن هذه الصورة . . . .
واز آنچه ذكر شد معلوم شد كه استهلال كردن در شب سىام شعبان ورمضان واجب نيست وقول به وجوب آن عينا يا كفاية از باب مقدمهء صوم وافطار واجبين ضعيف است ؛ لما ذكرنا من جريان الاستصحاب وعدم اشتراطه بالفحص . بلى ، استحباب آن في حدّ نفسه بعيد نيست ، اگر چه آن هم دليل وأضحى ندارد سواي خبر عامّى . . . . « 1 »
علاوة بر آنچه ذكر شد برخى راه حل ديگرى نيز پيشنهاد كردهاند كه ظاهرا كارساز نيست وآن استفاده از قمر مصنوعى وماهواره است . دكتر نصر فريد واصل مفتى مصر گفته است ارسال ماهواره براي رصد تولّد هلال در همه ماهها ، از استهلال روى كوههاى بلند مؤثّرتر است ووى اين پيشنهاد را با علماى كشورهاى عربستان ، تونس ، امارات ، أردن ، قطر ولبنان در ميان گذاشته وآنان آن را تأييد كردهاند . برخى از استادان دانشكدهء الشريعة در رياض نيز اين موضوع را مطرح كرده وگفتهاند مىتوان با استفاده از ماهواره از طريق تلويزيون وضع خورشيد وماه ونسبت آنها وولادت هلال را مستقيما پخش كرد تا همهء مسلمانان ببينند . « 2 »
به هر حال ، گويا اين راه چندان كارآيى ندارد هر چند قابل بررسى است . همچنين استفاده از هواپيما براي رؤيت نيز جاى بحث است زيرا ظاهرا مراد از رؤيت در أحاديث رؤيت هلال رؤيت ناظر زمينى است نه رؤيت از فضا . بنابراين رؤيت قمر مصنوعى ، رؤيت معتبر نخواهد بود . همچنين است رؤيت تلسكوپ هابل ، چون در فضاست . افزون بر اين ، وضع ماه وخورشيد ولحظه مقارنه وخروج از محاق ومانند آن ، همه با محاسبات قطعي
هامش
( 1 ) . رؤيت هلال ، ج 4 ، ص 2472 - 2473 .
( 2 ) . الشرق الأوسط ، 25 / 1 / 1999 م ؛ چگونگيها وكاراييهاى اين طرح به طور مشروح در روزنامهء اللواء الإسلامي ، مورّخ 6 / 12 / 1999 آمده است .